هیره دسر خوشمزه و محبوب بلوچستان

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی میارجل ، برای ساخت هر وسیله ای نیاز به یک زیربنا هست و کلیدی ترین زیربنا  و یا مادر هر چیزی در زندگی ما انسانها ،امروزه چیزی جز گندم  یا همان طلای ناب روی زمین نیست.نان که امروزه جزو اساسی ترین نیاز ما ایرانی ها به حساب می آید و برکت زندگی ما است از گندمی تهیه می شود  که در مزارع کشاورزی کشت و با تلاش و زحمت فراوان در اختیار ما قرار میگیرد.

در این گزارش میخواهم شما خوانندگان و همراهان میارجل را با یکی دیگر از مواد خوراکی که با گندم تهیه میشود و بسیار لذیذ است، آشنا کنم.یک خوراکی خاص که شاید تا به حال اسم آن به گوشتان نرسیده باشد و مختص مردم بلوچستان می باشد و آن « هیره » است. وقتی کوچکتر بودم و خواهرزاده های مادربزرگم از روستا به دیدنش می آمدند سوغاتی های مخصوص روستا را برای مادربزرگم هدیه می آوردند. پودری که شبیه آرد بود داخل یک کیسه کوچک در کنار سوغاتی ها قرار داشت و برایم سوال بود که آیا برایمان از روستا آرد آورده اند؟ و مادربزرگ با مهربانی سوالم را جوابم را داد  و ایشان گفتند که این نوع پودر ، هیره است و مطمئن هستم از مزه اش خوشت می آید و من با علامت سوالی که ذهنم را درگیر می کرد با خودم کلنجار میرفتم که هیره چه جور خوراکی هست چون برای مادربزرگم مثل یه گنج با ارزش بود .

هیره ء  خوشمزه بلوچستان از دانه های گندم به دست می آید

کشت گندم بر روی زمین شبیه پرده ای از طلا است که سطح زمین های کشاورزی را میپوشاند و کشاورزان با تیک تاک ساعت زمان در انتظار فصل درو می مانند و چشم به آسمان می دوزند تا خداوند مهربان سال آبادی را برایشان محیا کند و برکت را در سفره هایشان جاری سازد.

گندم یکی از موهبت های الهی است و نان تهیه شده از آرد گندم سفره هر ایرانی از غنی گرفته تا فقیر ، را رنگین میکند.در مناطق گرمسیری کشت گندم را زودتر از مناطق سردسیر انجام میدهند و کشاورزان با وجود گرمای طاقت فرسا در تلاش هستند تا بهترین محصول را آماده عرضه به بازار کنند و محصول خود را از آفات مزاحم در امان نگه دارند.

بعد از درو گندم ها، کشاورزان محصول بدست آمده را برای مصارف گوناگون روانه بازار می کنند. یکی از اصلی ترین موادی که از دانه گندم در این زمینه به صورت کاملا تخصصی بدست می آید ،تهیه آرد سفید است .پوسته بیرونی هر دانه که سبوس نام دارد در مرحله تهیه آرد از دانه گندم جدا شده و برای خوراک دام از آن استفاده می شود. البته دانه گندم که به خوشه های طلایی روی زمین معروف است به انواع و اقسام روش قابل استفاده برای تمام فصول سال می باشد .

 هیره یک نوع دسر خانگی بسیار لذیذ و سالم برای تمام سنین می باشد

از جمله فعالیت‌های که زنان روستایی انجام می دهند و میتوانیم اشاره کنیم بر توانایی‌ و ابتکار آنها در تهیه انواع غذاهای محلی و سنتی، انواع شیرینی و دسرهای خوشمزه و ساده با طعم های خاص و خارق العاده می باشد.به معنای واقعی زندگی و نشاط را در بین روستاییان به وضوح قابل مشاهده است.بعد از برداشت گندم ،که طبق مراحل مختلفی انجام میشود،زنان مقداری از گندم را برای مصارف گوناگون نگهداری میکنند . یکی از انواع دسرهای ساده محلی «هیره» است.

*بهار بهترین فصل  برای فراهم کردن هیره است

با نزدیک شدن به فصل بهار زمین پارچه ای از چمن و گلهای وحشی را بر روی خود می گستراند تا با شگفتی هایش ما را حیرت زده کند و در این فصل پذیرای گردشگران زیادی هست و نیز روستاییان با خیالی آسوده دام هایشان را به چِرا ببرند و سال نیکویی در پیش داشته باشند.در این فصل از سال که در بین مردم بلوچ به « بهارگاه» معروف است : شیر،دوغ ،کره محلی فراوان می شود .زنان روستایی گندمی را که برای مصارف مختلف در کناری قرار داده اند ،به همراه دوغ محلی تازه ترکیب می کنند.

*آماده کردن هیره  نیاز به تجربه و علاقه فراوان دارد*

اصولا برای تهیه خوراکی ها نیاز به مواد اولیه است و برای آماده سازی این دسر خاص باید مراحل مختلفی را گذراند که یادگرفتن آن خالی از لطف نیست . مواد اصلی تشکیل دهنده این دسر لذیذ را دانه های گندم و دوغ محلی تشکیل می دهد.وقتی گندم مورد نیاز را تهیه کردیم با دقت زیاد پاک کرده و شستشو می دهیم تا گردو غبار گندم از بین برود. گندم ها را درون یک قابلمه نسبتا بزرگ که چندبرابر حجم گندم را در بر می گیرد، قرار می دهیم و روی شعله متوسط گاز می گذاریم تا به آرامی بپزد. هنگامی که گندم ها به طور کامل آماده و پخته شدند در مرحله بعد  دوغ محلی را به آن اضافه می کنیم و صبر می کنیم تا لحظه ای که گندم و دوغ کاملا با یکدیگر پخته شوند و مدام هم میزنیم تا ته نگیرد .زمانی که غلیظ شد میگذاریم تا مدت زمانی بگذرد و خنک شود.در مرحله بعد گندم های حاوی دوغ را بر روی یک پارچه تمیز در سایه پهن می کنیم و دو الی سه روز زمان میبرد تا کاملا خشک شوند . در این بین روزانه چندبار گندم ها را جابه جا میکنیم به دلیل اینکه رطوبت دوغی که دانه های گندم را احاطه کرده مکان مناسبی برای رشد انواع میکروب ها هست و امکان دارد لایه زیری دانه گندم که بر روی پارچه قرار دارد به علت نرسیدن هوای آزاد به آن خراب شده و کپک بزند به همین دلیل نیاز به مراقبت دقیقی دارد.بعد از خشک شدن کامل دانه ها آنها را جمع آوری کرده و توسط یک آسیاب قوی ، پودر می کنیم که تا حدودی شبیه آرد گندم می شود.

*هیره بعنوان عصرانه جزو دسرهای سنتی بسیار لذیذ به حساب می‌آید*

 با شروع گرما و ورود به فصل تابستان  علاقمندان به این خوراکی مشغول تهیه و آماده کردن آن می شوند.این خوراکی لذیذ به شیوه های متعددی تهیه میشود.

پودر هیره را با مقداری آب به صورت خمیر در می آورند و زمان کوتاهی در جایی قرار میدهند تا خمیر مورد نظر استراحت کند بعد از آماده شدن خمیر آن را به شیوه های متفاوتی میل میکنند، میتوان آن را با شکر شیرین کرد و میل نمود و یا با خرمای تازه (هامین)میل کرد. بعضی از اشخاص علاقمند هستند تا با  روغن حیوانی (گوسفندی) میل نمایند و مقداری روغن به هیره خود اضافه کرده و تناول میکنند.

*هامین نقش موثری در زندگی بلوچها دارد*

با نزدیک شدن به گرما کار و فعالیت کشاورزان شروع میشود و در بین آنها جنب و جوش تازه ای به وجود می آید.کشاورزان بعد از یک سال تلاش و نگهداری از نخل هایشان نتیجه خود را با شروع فصل گرما خواهند دید و کمک شایانی از نظر اقتصادی برای خود ،داشته باشند که در زبان محلی فصل برداشت خرما به نام  «هامین» شناخته شده است. خرماها کم کم رنگ برداشته و هر کشاورز شاید بارها بالای نخلها میرود تا خرمای رسیده را جدا کند و این کار زحمت فراوانی را به همراه دارد. خوراکی هیره که در بهار آماده میشود،در فصل تابستان با شروع هامین بعنوان عصرانه میل می شود.

* اسامی هیره در مناطق مختلف بلوچستان *

 در فرهنگ لغت بلوچستان این عصرانه لذیذ به نام هیره ثبت شده است اما در بلوچستان بعلت داشتن قومیت ها و گویش های مختلف ، این خوراکی به نام های متفاوتی مشهور است. و مردم بلوچ آن را به زبان بلوچی مخصوص خود می شناسند. در مناطق شمالی بلوچستان یعنی زاهدان و خاش به کُوهَلی شناخته شده است .ایرانشهر و سراوان هیره و چابهار و سرباز مردم آن منطقه به نام هیرگ می شناسند.

*این دسر سنتی از ارزش غذایی بالایی برای بدن برخوردار است*

از هزاران سال قبل گندم از جایگاه و ارزش بالایی در بین مردم داشته است و برای مردم این دیار از طلا و جواهرات گرانبها، با ارزشتر بوده است.در جامعه امروزی نیز گندم از درجات بالایی برخوردار بوده است و شامل ویتامین های زیادی برای بدن می باشد.برای تهیه این دسر ما از گندم و دوغ استفاده میکنم.دوغ نیز از خانواده لبنیات است و سرشار از کلسیم می باشد و از نظر مزاج شناسی دارای طبعی سرد میباشد.به هنگام ترکیب این دو ماده فوق العاده و مصرف آن انرژی  زیادی به بدن وارد میشود و مقوی بدن است.مصرف این دسر سنتی سرشار از ویتامین و مواد مغذی برای بدن است و مختص سن خاصی نیست.

این ماده غذایی در بین قوم بلوچ جایگاه خاصی دارد

بلوچ با رسم و رسومات و آیین خاصش زنده هست و شهرت جهانی دارد. زنان بلوچ رسومات خود را که از مادربزرگ‌ها یشان یاد گرفته اند نسل به نسل در اختیار فرزندان خود قرار می دهند. انواع هنرهای دستی تا تهیه  مواد خوراکی بی نظیر سنتی که احترام و اقتداری بیشتری را برخوردار است و در جای جای این استان به چشم می آید.

گزارش از معصومه اخوت