همه چیز در مورد آیین و سنت حک پهلی در بلوچستان

 به گزارش پایگاه اطلاع رسانی میارجل ، حلالیت یا حک پهلی از آیین ها و رسم و رسوم های مورد پسند قوم بلوچ از گذشته تاکنون است . در این آیین که مورد احترام اکثر مردم و تمام اقوام و قومیت های بلوچ در سراسر دنیا است ،مردم نهایت ادب و احترام را نسبت به یکدیگر رعایت می‌کنند و برای به دست آوردن اعتماد و محبت یکدیگر و رفع کدورت‌ها به دیدار یکدیگر می روند  و رسم حلالیت یا به زبان  محلی حک پهلی را به جا‌ می‌آورند . این رسم زیبا  در بلوچستان از گذشته تاکنون مورد احترام و جایگاه ارزشمندی است  و سران و بزرگان و ریش سفیدان قوم بلوچ در اکثر طوایف ساکن در بلوچستان برای این موضوع شان و منزلت خاصی قائل هستند.

هک ‌پهلی سنتی قابل احترام در ایام خاص در بلوچستان است

 توجه به رسم و رسومات در اکثر مناطق بلوچستان ریشه در خون و اصالت مردمان این دیار دارد و  مردم در این  دیار و سامان احترام خاصی برای این رسم و رسومات قائل می شوند که رسم حک پهلی یا همان حلالیت بلوچی در برخی از ایام خاص و مذهبی مورد توجه قرار دارد . در این رسم بعد از اقامه نماز عید مردان سه بار همدیگر را در آغوش می‌گیرند و با گفتن"پَهل کن" یعنی حق‌های خودت حلال کن ، از همدیگر طلب حلالیت می‌طلبند . به موجب این رسم زیبا و بعد از سه بار در آغوش گرفتن تمام کدورت ها و ناراحتی و دلخوری ها از دل های مردم زدوده می شود و مردم با نیکی نسبت به یکدیگر عشق و احترام می ورزند.

حلالیت یا حک پهلی به معنای معافیت و بخشش حق  مردم  در مقابل یکدیگر است .

هر سال و در ایامی خاص  مانند عید سعید فطر و عید قربان مردم برای ادای حلالیت به دیدار یکدیگر می روند . این سنت دیرینه در ایام عید قربان و سعید فطر در جاهای مختلف بلوچستان و به شیوه های متفاوتی برگزار می شود و معمولاً بزرگان یک فامیل و یک طایفه در خانه خود میزبان دیگر افراد قوم خود هستند و برای ادای حلالیت یکدیگر را به آغوش می گیرند و کینه ها و کدورت هایی را که ممکن است از گذشته تا آن لحظه در وجود آنها باشد را از دل یکدیگر خارج می کنند و با دلی صاف دور یک سفره جمع می شوند و با رویی گشاده به یکدیگر محبت و احترام میگذارند. معمولا این رسم در ابتدا توسط مردان قبیله اجرایی می شود و پس از ان زنان قوم هستند که به دیدار دیگر زنان فامیل و قوم می روند و به هم دل پاکی  می کنند  و به نوعی می شود گفت زنان نیز با حضور در خانه آشنایان و اعضای خانواده و فامیل نیز با این اقدام حلالیت می‌طلبند.

 این آیین در گذشته های دور در سخت‌ترین شرایط محترم شمرده می شد

اهمیت آیین ها و رسم و رسومات در بلوچستان از گذشته های دور یک امر مهم به شمار می آید ، حلالیت یا حک پهلی بلوچی از گذشته‌های دور تاکنون دارای  جایگاه بسیار ارزشمندی است  به گونه ای که  نبود امکانات و وسایل تردد و و همچنین نبود امکانات و فاصله جغرافیایی فراوان در برخی از مناطق هم در عدم انجام این آیبن شریف بین قوم بلوچ تاثیری نداشت و مردم برای حفظ آیین و آداب و رسوم خود را به رسم ادب برای دیدار فامیل و انجام این فریضه مهم مسافت های بسیاری را با حیوانات و یا با پای پیاده طی می‌کردند تا برای گرفتن حلالیت از اقوام نزدیک و درجه یک خود اقدام نمایند و نمونه بارز این موضوع در روستاها و مناطق حاشیه ای آن و مناطق کوهستانی و صعب العبور از گذشته تاکنون وجود دارد.  البته امروزه که امکانات و وسایل تردد بهتر و بیشتر          می باشد در برخی مناطق شاهد کمرنگ شدن این رسم در بین مردمان بلوچ هستیم که این نیز به صورت مقطعی بوده و می شود گفت هرگز فراموش نشده است اما خوب  اهمیت این موضوع به قدری بالا است که می توان به راحتی ادعا کرد که در خیلی از مناطق بلوچستان برخی از مردم و قومیت ها حتی یک هفته بعد از عید ، اقدام به دید و بازدید می کنند تا مبادا خانواده یا فامیلی از قلم بیفتد و حلالیت از  آنها به فراموشی برود .

رسم  حک پهلی سنتی که از آبا و اجداد بلوچ به یادگار مانده است

 در مورد این رسم و رسوم و تاریخ و سابقه آن اطلاع دقیقی در دست نیست اما هر چه هست به دوران پیدایش بشر و سامان گرفتن مردمان بلوچ در این سرزمین بر می گردد . در مسیر تهیه این گزارش  از افراد زیادی در خصوص تاریخچه این آیین پرس و جو کردم و در نهایت به این نتیجه رسیدم که کسی اطلاع دقیقی از آن ندارد ولی آن چه که مهم است و بیشتر خود را نشان میدهد این بود که  این رسم که یکی از پسندیده ترین سنت‌ها و آیین‌های قوم بلوچ در جای  جای بلوچستان است که  از آبا و اجداد مردم بلوچ به یادگار مانده است و خانواده ها باانجام این آیین در هر سال نسبت به زنده نگه داشتن آن و انتقال آن به نسل جوان و آینده یک قوم اقدام می کنند .

سلمان اختر کارشناس بلوچ زبان تاریخ در پاکستان که از طریق تماس تلفنی توانستم با او ارتباط بگیرم در این خصوص می گوید : این رسم را فقط در میان مردم بلوچ دیده است و تقریبا در هیچ جای ایران و حتی پاکستان آیین حک پهلی به جز در میان مردم بلوچ در میان دیگر اقوام دیده نمی شود و  این موضوع یکی از افتخارات مردم بلوچ در اکثر نواحی جهان است . سلمان اختر معتقد بود که بزرگان و ریش سفیدان هر طایفه ای در بلوچستان  وظیفه دارند که نسبت به زنده نگهداشتن و انتقال نسل به نسل این آیین ها در ایام عید اقدام جدی داشته باشند .

کسب حلالیت از درگذشتگان در روزهای عید

یکی از پسندیده ترین شاخه های آیین حلالیت در بلوچستان و در بین اکثر طوایف و قومیت ها از گذشته تاکنون حلالیت از درگذشتگان و سفر کردگان به جهان آخرت است .

هرسال دم دمای عید که می شود مردم برای کسب حلالیت از درگذشتگان خود بر سر مزار آن ها حاضر       می شوند و با بردن دانه های گندم و برنج و برای پرندگان و  ریختن آن بر روی مزار هایی که معمولاً بدون سنگ و از خاک معمولی تشکیل شده است  ، نسبت به حلالیت از درگذشته خود اقدام می کنند. برای این مهم معمولاً در روزهای عید مردهای یک خانواده بلوچ به قبرستان می روند  و از در گذشته خود حلالیت می طلبند . در خصوص حضور زنان بلوچ هم در طوایف مختلف به شیوه های گوناگون و متفاوتی این فریضه ادا می‌شود که معمولاً رایج ترین نوع آن حضور زنان و بانوان در دو سه روز قبل از فرا رسیدن عید بر سر مزار درگذشتگان در قبرستان ها می باشد . در این ایام خاص مزار درگذشتگان عطر افشانی میشود و بر روی مزار ها شمع و یا مشک های خوشبوی محلی قرار داده می شود . کوچکترها و فرزندان با حضور بر سر مزار علاوه بر کسب حلالیت از فرد فوت شده بر سر مزار او قران تلاوت می کنند و برای او فاتحه می خوانند . دستی بر روی مزار می کشند و به بازماندگان آن شخص دلداری می دهند .

این رسم زیبا در اعیاد و روزهای خاصی دارای جایگاه ویژه است

در این رسم بعد از اقامه نماز عید مردان سه بار همدیگر را در آغوش می‌گیرند و با گفتن"پَهل کن" یعنی حق‌ خودت حلال کن، از همدیگر طلب حلالیت می‌طلبند ، این ادای احترام و طلب حلالیت همزمان با اتمام نماز عید در مصلی یا در عیدگاه مردم بلوچ در همان محل   انجام می‌شود و به موجب آن به رسم ادب و احترام کوچکترها به سراغ بزرگترها می روند و با در آغوش گرفتن آنها در همان محل نماز از آنها طلب حلالیت می کند.

از  دیگر زیباییهای این رسم در بلوچستان برطرف شدن کامل کدورت‌ها و دلخوری های احتمالی که بین افراد مختلف از گذشته وجود داشته است می باشد و به موجب آن دلها با یکدیگر صاف و پر از محبت می شود و محبت و دوستی در بین افراد برقرار می شود، البته  گاهی اوقات ممکن است که این آیین از رشته های فامیلی نیز فراتر برود و بین افراد غریبه ای که گاهی وقتا ممکن است کمترین برخورد و تعامل را با یکدیگر داشته باشند ، ایجاد شود و این از زیباییهای این رسم در بلوچستان است.

حضور مردان و زنان در خانه‌های یکدیگر، عیادت از افراد مریض، تسلیت به افرادی که قبل از عید وفات شده‌اند و حضور در خانه افرادی که با هم قهر بودند از دیگر رسومات عید در بلوچستان است

در سایر نقاط بلوچستان و در ایامی که منتهی به قبل و بعد از اعیاد ی مانند فطر و قربان می باشد حضور و دید و بازدید مردان و زنان در خانه های یکدیگر در کنار آن عیادت از بیمارانی که به هر عنوان در بستر بیماری به سر می‌برند در کنار حضور در خانواده هایی که افراد از آنها در روزهای قبل و بعد از عید وفات شده اند و دیگر در میان آنها نیستند و در نهایت حضور در خانه افرادی که با یکدیگر به هر عنوان کدورت داشته و با یکدیگر قهر بودند از دیگر رسومات مردم بلوچ در ایام عید است و در طوایف و قومیت های مختلف به آن حک پهلی یا حلالیت گفته می شود.

اهمیت رسم‌ و رسومات گذشتگان در میان مردم بلوچ

از بارزترین و مهم ترین و جالب ترین ویژگی های مردم بلوچ در جای بلوچستان و مناطق بلوچ نشین تعصب و احترام نسبت به آیین ها و رسم و رسومات این قوم اصیل و مهربان و مهمان نواز است ‌.

در اکثر قومیت های بلوچ این رسم و رسومات از اهمیت و احترام و جایگاه خاصی در میان مردم و بزرگان و ریش سفیدان یک غم برخوردار است

و اگر در این ایام خاص تری به مناطق صعب العبور کوهستانی و عشایری بلوچستان هم بزنیم به زیبایی به این مهم پی می بریم که مردمان این مناطق با وجود مشکلات تردد و مشکلات صعب العبور که در برخی از مناطق کوهستانی و عشایری وجود دارد اما با عشق و مهربانی نسبت به ادای احترام به دیگر افراد فامیل و خانواده و برای کسب حلالیت در سخت ترین شرایط به دیدار یکدیگر می روند و  این مراسم را به جا می‌آورند .

آیین حک پهلی ریشه در قناعت و پاکی مردم بلوچ دارد

به گفته اکثر تاریخ شناسان و پژوهشگران بلوچ در سراسر ایران و حتی دنیا ، یکی از بزرگترین دلائل برجستگی و اهمیت به ایین حک پهلی در بلوچستان و همه مناطق بلوچ نشین  قناعت و پاکی وجودی مردم بلوچ است که این مهم را در اکثر مناطق بلوچستان می شود دید . مردمانی قانع ، مهمان نواز و خونگرم که سفره قلب و دل و خانه اشان یکی است و با همین منطق رشد و پرورش یافته اند . آنها مهربانی را روزی هزار بار تمرین می کنند و با گشاده رویی در کنار مهمانان خود هستند  و آیین حک پهلی  بر اساس همین منطق  است که در مرام و اخلاق مردم بلوچ  وجود دارد . زینب مادری هفتاد ساله است که در قصر قند زندگی می کند و می گوید بیش از 60 سال  از عمرش را در میان مردم و خلق و خوی انها بوده است و می گوید هیچ جای دنیا مهربانی و گذشت مردم بلوچ را ندارد و مردمانی مهربان هستند که در سخت ترین شرایط دل رئوفشان برای هم نوعانشان می زند و بارها آتش خشم و کینه را با گذشت و حلالیت ، خاموش کرده اند .

گزارش از محمد یاسین جلالزهی