گپ و گفتی با استاد کلام و فرهنگ ایرانشهر؛ دکتر محمود زهی: پاسداری از زبان بلوچی یک امر مهم و ضروری

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی میارجل، بسیار مهربان و مخلص است، دارای افتادگی و نجابت خاصی است، بسیار متین سخن می‌گوید و سال‌ها تجربه و کسب علم، در کلام و بیانش به زیبایی پیداست. دکتر موسی محمود زهی عضو هیئت علمی دانشگاه ولایت ایرانشهر است، چهره‌ای فرهیخته و با سواد و علم فراوان ، به بهانه دیدار و گپ و گفت صمیمیانه ای به منزل استاد محمودزهی رفتیم و با هم کلام شدیم.

بلوچستان از مواهب قرن بیستم و بیست و یکم برخوردار است

به طور کلی هیچ جامعه ای را از لحاظ  کیفی و کمی نمی‌توان تشخیص داد که در چه وضعیتی قرار دارد اما از لحاظ اجتماعی اینجا بلوچستان است و بلوچستان هم از مواهب قرن بیستم و بیست و یکم تقریبا برخوردار است و ما در ابتدای قرن بیست و یکم هستیم و از لحاظ اجتماعی از برخی جهات اوضاع خوبی است و از برخی جهات هم اوضاع خیلی مناسب نیست اما اینکه من یک نظر قطعی بدهم که خوب یا بد است اصلاً درست نیست و به نظرم ابتدا باید در این خصوص مطالعه عمیق و درستی داشت و بعد مورد اظهار نظر کرد.

 فرهنگ زیر بنای رشد  جوامع مختلف از جمله بلوچستان  است

من خودم معتقد هستم و اعتقاد دارم که فرهنگ زیربنای رشد هر جامعه ای به خصوص جامعه بلوچستان است. یعنی اگر ما واقعا به فرهنگ توجه داشته باشیم و شهروندان با فرهنگ و درجه یکی را بالا بیاوریم قطعا جامعه بهتری خواهیم داشت و با توجه به اینکه در این مسئله در حال حاضر وظیفه اصلی به عهده آموزش و پرورش  و پس از آن به عهده دانشگاه‌ها و سایر نهادها می باشد،نیاز است به این دو  نهاد مهم  و ارزشمند باور و توجه بیشتری داشته باشیم تا  زمینه ساز شکل‌گیری باورهای فرهنگی را  در جامعه فراهم کنیم .

همه ما هم به نوعی در شکل گیری این باور ها نقش داریم. به خصوص مطبوعات و رسانه‌ها که خیلی تاثیرگذار هستند و معتقدم که اگر این جریانات وظایف شان را درست و اصولی انجام دهند و همه کمک کنند تا شهروند خوب تربیت شود ، فرهنگ پیشرفت و جایگاه خودش را پیدا کرد.قطعاً در آن زمان توسعه فرهنگی به وجود خواهد آمد و همین توسعه فرهنگی است که می تواند توسعه های سیاسی و اجتماعی و اخلاقی را به همراه داشته باشد.

معتقدم که باید خیلی روی فرهنگ کار کرد و در نظر داشته باشیم که فرهنگ ارتباط مستقیم با زبان، اخلاق، ادبیات و آموزه‌های دینی ما دارد و باید همه این موارد را در کنار یکدیگر دید چرا که این ها کمک می کند برای ایجاد توسعه‌ای پایدار در شاخص های هنر و ادبیات و اقتصاد و سایر مباحث جامعه  در بلوچستان .

نخبگان سرمایه های ارزشمند بلوچستان هستند

توجه به مسئله نخبگان خیلی مسئله مهمی است و خود من به این مسئله بارها تاکید داشته ام . به خصوص توجه به نخبگان تحصیل کرده که در هر حال با فرهنگ و آداب و مسائل فرهنگی و اجتماعی کاملا آشنا هستند و خوشبختانه تعداد این گونه شخصیت‌ها در جامعه و بلوچستان کم نیست و این بزرگواران می توانند که تاثیرگذار باشند، به شرطی که به جامعه نزدیک باشند و با مردم ارتباط مستقیم برقرار کنند و در بین مردم حضور داشته باشند و از بودن در میان مردم واهمه نداشته باشند. باید این افراد زحمت بکشند و با مطالعه و زحمت و تلاش شبانه روزی که قطعاً خواهند داشت، در بطن جامعه حضور پیدا کنند و از مردم دور نشوند و سعی کند با تمام اقشار جامعه ارتباط داشته باشند و من هم فکر می‌کنم که نقش افراد نخبه و تحصیلکرده یک نقش انکارناپذیر و فوق العاده کلیدی است و این احساس باید در آنها وجود داشته باشد .

نخبگان باید همگام با مردم و در کنار جامعه باشند

 ما در بلوچستان داریم کسانی را که واقعاً نخبه هستند و می توانند کاری را برای جامعه در بلوچستان انجام دهند ولی خوب ممکن است که در لاک خودشان باشند و خیلی در صحنه حضور نداشته باشند،آنها باید وارد جامعه شوند و در کنار مردم حضورپیدا کنند.

 کسانی هم هستند که به نظر بنده کل زندگی خود را وقف کرده اند اما به هر طریق از مردم فاصله گرفته اند و از داشته ها و توانایی های خودشان در جهت پیشبرد فرهنگی جامعه که زمینه رشد و پیشرفت های دیگر است استفاده می کنند و وقت می‌گذارند و یکی از راههای توسعه جامعه هم همین است که نخبگان هرگز نباید با مردم فاصله بگیرند و حتماً باید در بین مردم باشند.

علاوه بر کتاب بیشتر به سمت نوشتن مقالات پژوهشی رفته ام

کتاب و مطالعه در رشد و توسعه هر جامعه یک نعمت ارزشمند است که در واقع یک فرصت حیاتی و بزرگ است و می شود گفت که کتاب و بهترین وسیله برای انتقال فرهنگ است و در این هیچ گونه شک و بحثی نیست اما بنده به عنوان یک شخصیت دانشگاهی بیشتر از اینکه کتاب بنویسم به سمت  نوشتن مقالات و پژوهش های علمی رفتم اما خوب پنج کتاب از بنده هم به چاپ رسیده است که چهار عنوان از کتاب‌ها را خودم به تنهایی و یک عنوان را هم به همکاری خانم مریم داوری از اساتید استان هرمزگان که در واقع به نوعی به ضرب المثلهای بلوچستان در منطقه جغرافیایی جاسک پرداخته است، همکاری داشته ام.

 دربحث مقالات در حدود ۹۰ مقاله از بنده چاپ شده است که فکر می‌کنم ۸۰% عناوین آنها برمی گردد به موضوع زبان و فرهنگ و ادبیات بلوچ و بلوچستان که معتقدم منابع ارزشمندی هستند و در بحث کتاب هم می‌توانم به کتابهای خودم هم اشاره کنم که اولین آن به عنوان کتاب فرهنگ‌ها و باورهای مردم بلوچستان و کتاب دوم به نام هنر بلوچستان و کتاب سوم هم که به نام نامداران بلوچستان و کتاب چهارم کتاب ضرب المثل های جاسک است و پنجمین هم که کتابی است که من نوشتم و به دانشگاه ولایت تحویل دادم و قرار است که از این طریق به وسیله دانشگاه چاپ شود و آن هم آشنایی با زبان و ادبیات بلوچی است که برای دو واحد درسی است که قرار است در دانشگاه تدریس شود و این کتاب را هم من و چند نفر از دوستانم که در دانشگاه‌های دیگر الان  مشغول تدریس زبان بلوچی هستند ، استفاده می کنیم  .

پیگیری پروژه های بلوچستان شناسی در چندین کشور اروپایی

من چندین  سفر تحقیقاتی و پژوهشی خارج از کشور داشته ام و خوب ۵ بار به قاره اروپا رفته ام و در آنجا  کارهای علمی و ارزشمندی انجام دادم  و  البته در این سفرها  بیشتر در کشور سوئد حضور داشته ام  و در آن کشور با دانشگاه اوپسالا همکاری داشتم .

در آن دانشگاه شخصیت دانشمندی به نام خانم کارینا جهانی است که خود محور بسیاری از فعالیت‌های ایران‌شناسی و بخصوص زبان بلوچی هست و علاوه بر آن مدت کوتاهی را هم در شهر کیلد در آلمان بودم و به مدت ۱۷ روز در آن کشور حضور داشتیم و در خصوص زبان های در حال انقراض و یا در خطر انقراض جلسات ارزشمندی را برگزار کردم  و من در آن ۱۷ روز به عنوان مربی در آن جلسات شرکت داشتم و زبان‌های جهان را تجزیه و تحلیل می کردیم و پنج سفر هم به کشور سوئد داشتم که البته بیشتر به عنوان یکی از اعضای هیئت رئیسه بودم و درباره بلوچ  و بلوچستان و برخورد تماس‌های زبانی زبان بلوچی با زبان های دیگر و برخی از مسائل تاریخی و فرهنگی و به خصوص الفبای زبان بلوچی و  همچنین درباره استاندارد سازی دستور زبان بلوچی و فرهنگ لغت نویسی با دانشگاه اوپسالا همکاری داشتم .

در سال ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ حدود یک سال در کشور سوئد حضور داشتم و در یک طرح به نام پرورژه ء  زبان بلوچی فعالیت می‌کردم و  مقالاتی می‌نوشتم و در خصوص فرهنگ لغت بلوچی  و مسائل اینچنینی و تخصصی  بحث و کار می‌کردیم.

رسانه می تواند یکی از ارکان دموکراسی در جامعه و بلوچستان باشد

نقش رسانه یک نقش مهم و اساسی در انتقال فرهنگ است و در واقع می توان  گفت که فرهنگ یک مقوله مهم و ارزشمند در جامعه است که باید به آن توجه ویژه شود .

 برای انتقال فرهنگ هم راه های گوناگونی وجود دارد که یکی از این راه ها رسانه هست و تقریباً وظیفه رسانه هم کاملا مشخص است و باید بگویم که هیچ چیزی در بحث انتقال فرهنگ نمی تواند نقش رسانه را به عهده بگیرد و  رسانه می‌تواند یکی از ارکان دموکراسی در جامعه و کشور باشد .

 در هر جامعه‌ای که رسانه وجود داشته باشد مردم آن جامعه آگاه به حقوق جامعه خود هستند و می‌شود گفت که آگاهی آنها بیشتر خواهد شد .

لازم است بگویم که رسانه می‌تواند زندگی انسانها را متحول کند. بسیاری از مردم دارای مشکلات فراوانی هستند و یا برای انتقال مشکلات و پیگیری  و حل مشکلات خود امکان حضور در خیلی از شرایط حقوقی و حقیقی جامعه را ندارند و به نوعی از مرکز هم فاصله زیادی دارند، این افراد می توانند با استفاده از ابزار قدرتمندی به اسم رسانه مشکلات خود را به راحتی انتقال دهند و راهکار و راه حل  های فراوانی برای برطرف کردن آنها به دست آورند .

 بنابراین تاکید می‌کنم که نقش رسانه یک نقش مهم و اساسی هست و باید به آن توجه ویژه داشت، ما از آنها انتظار داریم که تمام وظایف خودشان را به درستی و تمام و کمال انجام  دهند و به عبارت ساده‌تر جانبدارانه عمل نکنند و در هزار توی زندگی اجتماعی و جامعه حضور داشته باشند و حتی می‌توانند به راحتی خوبی‌ها و توانمندی‌ها و همه نکات مثبت یک جامعه به خصوص در بلوچستان را به معرض نمایش بگذارند و به بهترین نحو ممکن نسبت به معرفی آنها اقدام کنند و در واقع این نقش اصلی و مهم یک رسانه است .

 افراد رسانه‌ای باید توجه داشته باشند که رسانه باید یک نهاد بی‌طرف باشد و الگو و پیشرفت یک جامعه را مد نظر داشته باشد،افراد رسانه‌ای هم باید افراد مسئولیت پذیر و دلسوز و اهل مطالعه و به روزی باشند و قدرت تشخیص و تصمیم گیری مناسب داشته  و همه چیز را به بهترین نحو ممکن رسیدگی و نهایی کنند.

میارجلی یکی از سنت های پسندیده قوم بلوچ است

انتخاب این اسم برای مجموعه پایگاه اطلاع رسانی میارجل بسیار شیک و مناسب و پسندیده است و اسم شایسته ای برای این رسانه انتخاب شده و من به این انتخاب تبریک عرض می کنم اما در خصوص فلسفه کلمه میارجل لازم است توضیحاتی را ارائه کنم و این گونه اشاره می‌کنم که انسانها همیشه سرنوشت شان به گونه‌ای است که این امکان وجود دارد که به هر حال دچار یک سری چالش‌ها شوند و مسیر زندگی شان به سمت و سویی برود که نیاز به بودن در شرایط سخت  و به عنوان مثال دور شدن از منزل را تجربه کنند و از محل زندگی و محیط خانه و خانواده خود سرگردان و شاید مجبور شوند برای مدتی در میان افراد دیگر و در مکانی دیگر زندگی کنند و این مسئله گاهی اوقات ممکن است برای همه به وجود بیاید و هیچ کس در این مورد استثنا نیست و باید بگویم که مردم بلوچ این موقعیت و این سرنوشت را داشته و آن را بارها و بارها تجربه کردند و ما هم می‌دانیم که مردم بلوچ در تاریخ ثابت کردند که اگر یک کسی به عنوان پناهنده و یا میار که به همان شخص پناهنده می گویند و به هر دلیل با یک مشکل برخورد کرده و به یک  نفر پناهنده شده است مردم بلوچ باید با او همکاری کند و حتی  این موضوع مهم در بحث ضرب المثل ها و هم در فرهنگ و تاریخ مردم بلوچ و بلوچستان وجود دارد و بارها به آن تاکید شده است .

 معروف ترین شخصیت در فرهنگ و بلوچستان در خصوص بحث میارجلی شخصی است  به نام «دودا» که از شخصی به نام ثمی که نام یک خانم بود حمایت می‌کند و در این میان به مشکلاتی دچار می شود که به سراغش می‌آیند و  در این ماجرا ثمی نزد او پناهنده می‌شود و دودا هم جان خودش را در واقع در مسیر حفاظت از  پناهنده اش از دست می‌دهد  .

تاریخ بلوچ سرشار از اتفاقات ارزشمند در خصوص میارجل است

در تاریخ از این قبیل اتفاقات و جریانات بسیار افتاده  و در برخی از داستان ها و موارد نقل شده وجود دارد که می‌گوید مرد بلوچ پناهنده و میارخودش را درون چادر و یا لنگ بلوچی خود می گذارد و او را با خود به هر جایی که می رود به همراه خواهد داشت و از او مراقبت می کند .

 خیلی مهم است این موضوع را هم یادآور بشم که بلوچ ها معتقد هستند که وقتی میار یا پناهنده به آنها مراجعه کرد او را با خود به همه جا می برند و او در سفر و در حضر و در سخت ترین و تلخ ترین شرایط همراه آن  بلوچ هست و باید از او مراقبت کند و در این مسیر نباید از میار خودش چشم بردارد و میار نباید در سختی و مشقت قرار بگیرد .

دکتر عبدالغفور جهاندیده یکی از مفاخر عصر حاضر بلوچستان  است

در حاشیه نشست من با دکتر محمودزهی در حالی که به شدت غرق گفتمان در خصوص برخی از منابع بودیم با کتاب قطور فرهنگ لغت دو جلدی دکتر عبدالغفور جهاندیده برخورد کردیم، کتابی با چند هزار صفحه  و دکتر محمودزهی با بیان و توصیف ارزش های علمی ، فرهنگی و معنوی این اثر گفت : این کتاب دوجلدی که به عنوان کتاب سال ایران در سال 98 هم از انتخاب و تجلیل شده حاصل سی چهل سال از عمر و تلاش دکتر عبدالغفور جهاندیده است که من معتقدیم یکی از بارزترین و ارزشمند ترین آثار تاریخ بلوچستان در کل جهان است و همین اثر به تنهایی قابلیت بیش از بیست پایان نامه را دارد که به نظر من یک کار بی نظیر است و  ایشان عمر گرانمایه خود را صرف این کتاب کرده اند و به نظر من کامل ترین اثر مکتوب تاریخ بلوچستان است .

پاسداری از میراث مادری برای همه مردم بلوچ واجب است

حرف و نصیحت پدرانه من به مردم و جوانان و عزیزان و نخبگان قوم بلوچ این است که به همان صورت که برای پاسداشت و حفظ میراث های مادی خود در دنیای امروز تلاش می‌کنند و احساس می‌کنند که نیاز است میراث مادی خود را حفظ کنند ، برای به دست آوردن میراثی که به هر حال از پدران و مادران آنها به ارث می‌رسد، همه تلاش و کوشش خود را می کنند ،توصیه می‌کنم که از میراث فرهنگی پدران و مادران خود نیز غافل نشوند.

 بسیاری از مردم هستند که پدران و پدربزرگ آنها آدمهای تحصیل کرده شاعر و دارای جایگاه و افتخاراتی برای قوم بلوچ بودند و بر فرزندان آنها نیز واجب است که از این میراث به حق پدران و پدربزرگان خود هم به بهترین شکل ممکن پاسداری و مراقبت و محافظت کنند و همه ما می دانیم که فرهنگ ما مردم بلوچ یک فرهنگ بسیار غنی و ارزشمند است.

یکی از عزیزان و پژوهشگران بلوچ به نام به آقای رسول بخش کشاورز در یک اقدام بسیار ارزشمند اقدام به جمع‌آوری بیش از ۶ هزار ضرب المثل بلوچی کردند که بسیاری از آداب و سنن ها و رسوم و رسم و رسوم مردم در این ضرب المثل ها آورده شده است این یک اقدام ارزشمند است و واجب است همه جوانان بلوچ نسبت به کشف و توجه به اهمیت این مسئله اقدام جدی کنند.

نیاز است که این توصیه را به عزیزانم داشته باشم که پاسداری از زبان بلوچی وظیفه جامع و کامل هر کدام از ما مردم بلوچ است و توصیه می کنم که حتماً به این مهم توجه ویژه شود و عهده دار حراست از زبان و ادبیات بلوچی و زبان شیرین مادری در جای جای دنیا باشیم و این کمترین حقی است که ما می‌توانیم آن را به مرحله اجرا و عملی کردن برسانیم.

 محمد یاسین جلالزهی