تمبر هندی گیاهی با خواص دارویی فراوان در دل بلوچستان

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی میارجل، تمبر هندی از جمله میوه‌هایی است که به‌رغم داشتن بازار مناسب و فراهم بودن بستر کاشت در مناطق جنوبی بلوچستان اما به دلیل باورهای عامیانه و نیز واردات بی‌رویه از کشورهای همسایه تا کنون انگیزه‌ای برای کاشت انبوه در بین باغداران و کشاورزان جنوب شرقی کشور ایجاد نکرده است. بسیاری از مردم جنوبی بلوچستان اعتقاد دارند که کاشت تمبر هندی بد یمن است و موجب مرگ مادربزرگ‌ها می‌شود و همین باور خرافی سبب بی‌اقبالی نسبت به کشت گسترده این محصول در این منطقه شده‌ است. درخت تمبرهندی یک گونه مثمر و مقاوم به خشکسالی است و میوه ترش مزه آن نیز طرفداران زیادی از جمله در میان بانوان باردار و کودکان دارد.  این درخت که در زمره داروهای گیاهی قرار دارد علی‌رغم اینکه در منطقه کنارک و چابهار شرایط برای کاشت آن بسیار مساعد است اما با عدم استقبال کشاورزان و باغداران روبرو شده است.

در این گزارش با خواص این گیاه جادویی بیشتر آشنا میشویم که خواندن آن برای خوانندگان میارجل خالی از لطف نیست.

 تمبر هندی تنها در مناطق گرمسیر یافت می شود

تمبر هندی گیاهی خودرو و ارزشمند است که آن را فقط در مناطق گرمسیری میتوان یافت. درختی از تیرهٔ پروانه‌داران و زیرخانوادهٔ ارغوانیان است.خاستگاه این گیاه مناطق استوایی قارهٔ آفریقا است. میوهٔ این درخت به شکل لوبیایی درشت و قهوه‌ای و ترش‌مزه و سرشار از قند است.تمب ر هندی در میان ساکنین ماداگاسکار درختی مقدس و پادشاه درختان تلقی می‌شود.خاستگاه تمر هندی مناطق استوایی قارهٔ آفریقا است و امروزه نیز این گیاه در کشورهای سودان، کامرون، نیجریه و تانزانیا و بلوچستان ایران به صورت خودرو می‌روید. تمر هندی صدها سال پیش از طریق کشتی به شبه‌جزیرهٔ هند نیز منتقل شد و در آن‌جا پرورش یافت. پس از آن، این گیاه در سراسر مناطق گرمسیری آفریقا و آسیای شرقی، از جمله تایوان و حتی برخی نواحی چین پخش شد.این گیاه برای نخستین بار در هند، توسط گیاه‌شناسان اروپایی با نام Tamarindus indica توصیف گشت. ریشهٔ این واژه از نام عربی این میوه گرفته شده و به معنای خرمای هندی می‌باشد. به دلیل وفور میوه تمبر هندی در تمامی فروشگاه های سراسر استان و با قیمت های نازل کشاورزان منطقه تمایلی برای کاشت این درخت پر ثمر از خود نشان نمی دهند.

از طرفی اعتقاد به برخی خرافات مبنی بر اینکه کاشت این درخت موجب کوتاه شدن و مرگ مادر بزرگ می شود بسیاری از کشاورزان سنتی را از تولید این محصول باز می دارد. تمبر هندی در زبان محلی مردم «چیتچک» نامیده می شود و هر چند که کاشت آن به صورت انبوه و وسیع مشاهده نمی شود اما بسیاری از مردم به صورت تک پایه آن را در منازل خود کاشت می کنند.

با مشخصات تمبر هندی آشنا شویم

درخت تمر هندی بین ۱۰ تا ۲۰ متر طول دارد. رشد این گیاه کُند، ولی عمر آن بسیار طولانی است. تمر هندی در خاک‌های رسی، ماسه ای، ابلیزی و اسیدی به خوبی رشد می‌کند. این درخت مخصوص مناطق حاره بوده و به سرما حساس است، اما مقاومت بالایی دربرابر خشکی و باد دارد . برگ‌های این درخت همیشه‌سبز و به رنگ سبز روشن هستند. برگ‌ها مرکب بوده به صورت فراهم قرار گرفته‌اند.

تمبر هندی در اواخر ماه اردیبهشت گلهایی دارای ۵ گل‌برگ و زردرنگ با خطوط نارنجی یا قرمز و در ماه مهر این درخت میوه‌هایی به شکل لوبیا می‌دهد. هر میوه دارای ۱ تا ۱۲ هسته است که توسط گوشتی ترش‌مزه، خمیرمانند و رشته و فیبردار احاطه شده است. میوه‌ها پوستی قهوه‌ای رنگ و سخت دارند و می‌توانند تا ۱۵ سانتی‌متر طول داشته باشند. هر درخت بالغ می‌تواند سالیانه تا ۱۷۵ کیلوگرم میوه دهد.

تمبر هندی دارای انواع مصارف گوناگون است

میوهٔ کال تمر هندی دارای گوشتی سبز و بسیار ترش است که اغلب به عنوان چاشنی و برای ترش کردن غذا استفاده می‌شود. تمبر هندی رسیده که شیرین‌تر می‌باشد در بسیاری از مناطق به عنوان میوه مصرف می‌شود. این گیاه هم‌چنین برای تهیهٔ دسر، مربا، شربت، بستنی، آب‌میوه و نوشیدنی مورد استفاده قرار می‌گیرد. برای تهیهٔ بسیاری از سسها نیز از تمر هندی استفاده می‌شود. در هند، نه تنها میوه، بلکه گل و برگ‌های تمر هندی برای پخت غذا مورد استفاده قرار می‌گیرند. در مکزیک، از تمر هندی برای تهیهٔ خوراکی‌های متنوعی به صورت نمک‌زده، خشک‌شده، فلفل‌زده، آب‌نبات و غیره استفاده می‌شود و ال بته در برخی از مناطق استان  نیز از این میوه برای تهیهٔ نوشیدنی خنک و ترشی استفاده می‌کنند که در تابستان بسیار مصرف می‌شود.

تمبر هندی دارای خواص درمانی نیز هست

میوه‌های این گیاه سرشار از ویتامین C است و برای درمان اسكوربوت و سرماخوردگی مفید اس و مصرف آن حالت تهوع و استفراغ را از بین می برد و شاید یکی از دلایل استفاده زیاد آن توسط بانوان باردار به دلیل همین خاصیت است. مصرف تمبر هندی باعث پایین کاهش حرارت بدن و تب و همچنین رفع عطش می‌شود و در درمان اختلالات صفراوی موثر است.  ضماد آن جهت دررفتگی عضو و تقویت عضله و همراه با روغن حیوانی جهت باز كردن دمل در قدیم مورد استفاده قرار می‌گرفته است. آشامیدن آب آن برای رفع هموروئید (بواسیر)‌ مفید است و از برگ‌های آن برای درمان سوختگی استفاده می‌كنند و تهیه شربت تمبرهندی مورد استفاده بسیاری از ملل است و باعث رفع تشنگی می‌شود. امروزه تمبرهندی كاربرد درمانی سنتی خود را به خصوص در ایران از دست داده و صرفا به صورت خوراكی مصرف می‌شود و از رب تمبرهندی به عنوان چاشنی قلیه ماهی، معروف‌ترین خورش جنوبی‌ها و شهرهای آبادان و خرمشهر استفاده می شود.اهالی جنوب کشور به ویژه مردمان چابهار، کنارک و بوشهر پیش از تنوری كردن ماهی، پوست آن را به شیره تمبرهندی آغشته می‌كنند و در سایر غذاها از جمله تهیه خورش بامیه از چاشنی این میوه استفاده می کنند. باید توجه داشت تمرهندی را نباید در آب زیاد مالید زیرا موجت تهوع و استفراغ می‌شود بلكه باید آن را در آب خیساند وقتی در آب حل شد آن را صاف كرده و با كمی نبات یا شكر آشامید.

واردات بی‌رویه آفت کاشت تمبر هندی است

 واردات بی‌رویه این میوه از طریق مرزهای شرقی و اشباع بازار از محصولات خارجی انگیزه لازم برای کاشت این محصول در کشاورزان را کمرنگ کرده است. تاکنون سرمایه گذاری قابل توجهی برای تولید و صادرات این محصول در این منطقه صورت نگرفته است. به دلیل وفور میوه تمبر هندی در تمامی فروشگاه های سراسر استان و با قیمت‌های نازل کشاورزان منطقه تمایلی برای کاشت این درخت پر ثمر از خود نشان نمی‌دهند. از طرفی اعتقاد به برخی خرافات مبنی بر اینکه کاشت این درخت موجب کوتاه شدن عمر و مرگ مادر بزرگ می شود بسیاری از کشاورزان سنتی را از تولید این محصول باز می‌دارد. تمبر هندی در زبان محلی مردم "چیتچک" نامیده می‌شود و هر چند که کاشت آن به صورت انبوه و وسیع مشاهده نمی‌شود اما بسیاری از مردم به صورت تک پایه آن را در منازل خود کاشت می کنند.

کاشت تمبر هندی در بلوچستان جنبه تزئینی دارد

این درخت در ایران در نواحی چابهار، بندرعباس و بوشهر کاشته می شود و از سن ده سالگی میوه می دهد که هر ساله به میزان محصول آن افزوده می شود. تمبرهندی دارای ۲۰ متر بلندی و ۵۰ سانتیمتر قطر می باشد و سن آن تا ۲۰۰ سال هم می رسد. نهال این درخت برای بهره برداری از میوه، چوب و احداث فضای سبز در استان های جنوبی کشور تولید می گردد. میوه آن شبیه باقلا به شکل غلاف و به طول ۱۰ سانتیمتر است  که درآن ۱۰ تا ۳۰ دانه قرار دارد.  درخت تمبرهندی یک گونه مثمر و در مقابل خشکسالی مقاوم است اما به دلیل عدم برخورداری از بازار مناسب در استان کاشت آن از نظر اقتصادی برای کشاورزان مقرون به صرفه نیست. درخت تمبر هندی سالیانه یک بار و به میزان 500 تا 600 کیلو گرم میوه می‌دهد که پس از برداشت و پوست کندن وزن آن کاهش می‌یاید. به دلیل عدم تولید انبوه و نبود صنایع فناوری کاشت این درخت تنها به‌عنوان درخت تزیینی در منازل و استفاده از محصول آن برای مصرف شخصی محدود شده است. با توجه به بستر مناسب برای کاشت این درخت در چابهار و کنارک در صورت شناسایی و ایجاد بازار های مصرف و یا صنایع تبدیلی می توان زمینه تشویق و ترغیب کشاورزان را برای تولید این میوه در منطقه فراهم ساخت.

  گزارش از شیدا حسن زهی