سرمایه انسانی کارآمد عامل و محرک توسعه در بلوچستان

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی مبارجل، دانشجوهای فعال محرک اصلی به جلو راندن یک جامعه هستند و استفاده از تفکر و اندیشه این جوانان با انگیزه و آگاه میتواند مسیری روشن برای آینده بلوچستان محقق کند. ذکریا گمشادزهی یکی از این جوانان آگاه است گفتگو میارجل با این دانشجوی فعال برای خوانندگان میارجل خالی از لطف نیست.

میارجل:سلام، وقت به خیر، با بیان یک بیوگرافی کامل خودتان را برای ما معرفی بفرمایید

بنده ذکریا گمشادزهی هستم ساکن منطقه چشمه زیارت واقع در غرب شهر زاهدان، تحصیلاتم کارشناسی ارشد برنامه ریزی آمایش سرزمین هست مقطع کارشناسی را در دانشگاه سیستان و بلوچستان و مقطع کارشناسی ارشد را در دانشگاه شهید باهنر کرمان گذرانده ام؛ بنده بعنوان تسهیل‌گر اشتغال بنیاد برکت در روستاهای شهرستان زاهدان مشغول فعالیت هستم، همچنین در تیم تهیه کننده گان، سند راهبردی توسعه روستایی استان سیستان و بلوچستان با رویکرد محرومیت زدایی ، و سندهای توسعه اقتصادی و اشتغالزایی روستایی  استان بوده و همکاری دارم. علاقه مند به فعالیت های فرهنگی و اجتماعی هستم وسابقه فعالیت های فرهنگی بنده بیشتر بر می گردد به مقطع کارشناسی در دانشگاه سیستان و بلوچستان که بنده به مدت دوسال در دوره کارشناسی صاحب امتیاز و مدیرمسئول نشریه دانشجویی استون( نشریه دانشجویان بلوچ دانشگاه سیستان و بلوچستان ) و همچنین دبیر غرفه قومیت بلوچ در دو جشنواره اقوام ایرانی در دانشگاه های محقق اردبیلی (استان اردبیل) و سیستان و بلوچستان بودم و در هردو جشنواره به عنوان غرفه های برتر شناخته شدیم.

میارجل:به عنوان یک دانشجو فعال و آگاه به جامعه بلوچستان  دوست دارید بلوچستان ۲۰ سال آینده در حوزه های فرهنگی،اجتماعی و اقتصادی  چگونه باشد؟

اجازه بدهید این سوال را از نگاه تخصصی رشته خودم یعنی آمایش سرزمین پاسخ بدهم. در حوزه فرهنگی جوابم را با تعریفی ازفرهنگ شروع می کنم؛ فرهنگ را کلیتی پیچیده از اندیشه و عمل می دانند که همه آرمان ها، ارزش ها و فنون آداب و رسوم جامعه را در بر میگیرد و شخصیت جامعه انسانی بشمار می رود. و امروزه در امر توسعه پایدار یکی از رویکردهای مهم توسعه؛ توسعه با مناطق و توسعه محلی است که از آن به عنوان توسعه دارایی محور یا دارایی مبنا نیز نام برده می شود. در این رویکرد به دارایی های اجتماع محلی تاکید می شود که دارایی فرهنگی یکی از هفت دارایی اجتماع محلی به شمار می آید. دارایی های فرهنگی که در تعریف یونسکو از آن‌ها به عنوان میراث فرهنگی ناملموس یاد می شود ترانه، موسیقی، رقص، زبان، درام، هنر صنایع دستی و... می باشند.که ما در جامعه بلوچستان از این نظر یک جامعه غنی به حساب می آییم. اما متاسفانه در جامعه بلوچستان در مدیریت فرهنگی ضعف داریم و در بین فرهنگ دوستان ما مدیریت فرهنگی جایگاهی ندارد. مدیریت فرهنگی فرایندی شامل شناخت و استفاده بهینه از دارایی های فرهنگی می باشد. در بحث اجتماعی من به سرمایه اجتماعی که از ارکان مهم توسعه محلی و رویکرد دارایی مبنا هست می پردازم که از آن به عنوان روابط اجتماعی نیز یاد می شود. و منظور میزان کیفیت رابطه فرد با خانواده، همسایگان، اهالی محل زندگی و... است و جایگاه او در ساختار قدرت اجتماعی و اجتماع محلی است. در جامعه بلوچستان طوایف، ریش سفیدان، مبلغان و عالمان دینی اصلی ترین سرمایه های اجتماعی به حساب می آیند که در دهه اخیر سازمان های مردم نهاد به آن ها اضافه شده اند. اما نکته ای که مورد سرمایه اجتماعی وجود دارد این است که سرمایه اجتماعی هم می تواند عامل توسعه  و هم می تواند مانع توسعه باشد. اگر در راس این سرمایه افراد باسواد، توسعه گرا و دارای قدرت رهبری صحیح قرار بگیرند سرمایه اجتماعی عامل توسعه است  و اگر در راس این سرمایه ها افرادی قرار بگیرند که توسعه گرا نباشند و فاقد قدرت رهبری مناسب باشند قطعا روابط اجتماعی می توانند به عنوان مانع توسعه عمل کنند. در جامعه بلوچستان نیز هرگاه در راس طوایف به عنوان مهمترین گروه اجتماعی، ریش سفیدان صلح جو و توسعه گرا قرار گرفته اند شاهد حرکت روبه جلوی بخشی (هرچند کوچک) از جامعه بلوچستان به سوی توسعه بوده ایم و هرگاه در راس طوایف و گروه های اجتماعی افرادی فاقد فاکتورهای رهبری قرار گرفته اند شاهد جنگ، خونریزی، کشته شدن افراد بی گناه و گاها نخبگان جامعه به دلیل درگیری های طایفه ای بوده ایم و در بحث اقتصادی من به مفهوم سرمایه انسانی اشاره می کنم مفهومی نزدیک به مفهوم سرمایه فرهنگی و اجتماعی و به معنای سرمایه گذاری به منظور پرورش انسانی فرهیخته، سالم و مطلع است. در واقع سرمایه انسانی مهارت و توانایی است که افراد کسب می کنند که با سرمایه گذاری در آموزش رسمی دانشگاه ها و کارآمدی مدارس متوسطه و سرمایه گذاری در بازار کار بدست می آید. متاسفانه در این سرمایه جامعه بلوچستان بزرگترین ضعف را دارد و بزرگترین مشکل جامعه بلوچستان بنظر من همین فقدان سرمایه انسانی کارآمد است.وآنچه که من برای بلوچستان بیست سال آینده دوست دارم در این حوزه ها، در حوزه فرهنگی مدیریت فرهنگی به درستی انجام شود. ارزشهای فرهنگی که از نسل های گذشته برای ما یادگار مانده اند از بین نروند، سرمایه اجتماعی که بزرگترین ظرفیت جامعه بلوچستان هست در مسیر درستش حرکت کند ، طوایف بلوچستان به عنوان سرمایه های پنهان بلوچستان در مسیر درست خود گام بردارند و دیگر نخبه ای به جرم اختلافات طایفه ای بی گناه کشته نشود. دوست دارم در بیست سال آینده در جامعه بلوچستان با کثرت سرمایه انسانی کارآمد مواجه باشیم زیرا مهمترین عامل توسعه همین سرمایه انسانی، در کنار سرمایه اجتماعی هست، کیفیت آموزش رشد کند و مادران سرزمین ما به عنوان تربیت کننده گان نسل های آتی جامعه بلوچستان، مادرانی باسواد باشند.

میارجل:پیشنهاد شما برای رسیدن به  این مهم چیست و چطو می توان به این چشم اندازها رسید؟

 1- مدیریت، 2- آموزش و پرورش.مدیریت دارایی های فرهنگی و اجتماعی و آموزش سرمایه های انسانی توانمند است.  بنظرم با توجه به مطالعاتی که داشتم بزرگترین ضعف جامعه بلوچستان در شرایط کنونی ضعف سرمایه انسانی یا بهتر بگویم فقر سرمایه انسانی کارآمد است. سرمایه انسانی کارآمد عامل و محرک توسعه است، تلاش برای تربیت این سرمایه می تواند ما را به اهدافمان در بیست سال آینده برساند، بهبود کمیت و کیفیت آموزش و در کنار آن ایجاد تشکل ها در غالب کانون های فرهنگی و اجتماعی برای جامعه دانش آموزی و دانشگاهی بلوچستان بصورت هدفمند، ایجاد و گسترش سازمان های مردم نهاد و فعالیت های هدف مند آنان می تواند کمک بزرگی به توسعه جامعه بلوچستان بکند، البته معمولا ما در برنامه ریزی برای بیست سال آینده یک چشم انداز تعریف می کنیم و اهداف را تعیین می کنیم  و برای رسیدن به این اهداف پیشران ها را بصورت پلکانی ترسیم می کنیم باید متخصصین هر حوزه گرد هم جمع شوند و کارگروه های تخصصی از افرادی که واقعا تخصص دارند ایجاد شود در زمینه های فرهنگی، اجتماعی و توسعه اقتصادی( تربیت سرمایه انسانی کارآمد) و اهداف و چشم اندازها را برای بیست سال آینده بلوچستان ترسیم کنند و راهبردها، سیاست ها و اقدامات را برای رسیدن به چشم اندازها تبیین کنند. اینکه چطور به این چشم اندازها برسیم فقط با یک امر محقق می شود و آن کار و تلاش جهادی همانند زیبا عزیزی معلمی در یکی از کم برخوردارترین نقاط بلوچستان که با عزم جهادی برای آینده بلوچستان تلاش می کند.

میارجل:نقش خواص و چهره‌های  فرهنگی و اقتصادی بلوچستان برای رسیدن به این پیشرفت ها چیست؟

نقش چهره های فرهنگی و اقتصادی و دیگران به نظر بنده این است که هر کدام در حیطه تخصصی خود و هنر خود برای جامعه گام بردارد، متاسفانه امروز شاهد هستیم که برخی چهره‌های فرهنگی، سرمایه داران، برخی از اعضای جامعه روحانیت، سیاسیون و ... در تلاش هستند در همه جا نقش ایفا کنند و اسمی از آنها در همه مناسبات بلوچستان باشد. این ها محاسبات را بهم می زنند و بنظرم مانع پیشرفت می شوند تا عامل پیشرفت، غافل از اینکه پیشرفت زمانی برای جامعه حاصل می شود که هر کس در حوزه تخصصی خودش برای جامعه خدمت کند. مبلغان دینی باید در جهت اهداف دینی گام بردارند و تا می توانند از ورود به دیگر مسائل پرهیز کنند. و گاهی جامعه را با برخی نظرات خود به چالش نکشند و شکاف بین گروه های مختلف و تفکرات مختلف در بلوچستان را بیشتر نکنند، سرمایه داران ما در حوزه اقتصادی تمرکز کنند و به کارآفرینی روی بیاورند و این جمله را همیشه با خود زمزمه کنند (با کارکردن زندگی کن، با کارآفرینی زندگی را به دیگران هدیه بده) فرهنگیان ما باید پیشگام و پیشرو برای تشکیل و تقویت کانون های فرهنگی دانش آموزی و دانشجویی باشند.

میارجل:نقش و وظیفه مردم بلوچستان را برای رسیدن به این مهم و موفقیت را چه میدانید؟

مشارکت در برنامه های توسعه او، کنشگری نسبت به مسائل مهم وحیاتی که در بلوچستان در حال اتفاق افتادن است. مردم بلوچستان باید بدانند که توسط فرزندانشان ونسل های آینده قضاوت می شوند پس نسبت به مسائل مهم که در بلوچستان در حال رخ دادن است نباید بی تفاوت باشند. و اینکه متاسفانه تحولات اخیر موجی از نا امیدی پیدا و پنهان را در بین مردم ایجاد کرده است، مردم ما بشدت از ریسک کردن هراس دارند و بشدت نا امید هستند، بیشتر مردم از نظر اقتصادی چیزی برای از دست دادن ندارند با این وجود فرصت های محدود و اندکی که گاها برایشان پیش می آید را بدلیل عدم ریسک پذیری به دیگران واگذار می کنند و این باعث می شود هر روز آمار بیکاران ما بیشتر شود و شاخص های بیکاری و فلاکت رشد چشمگیری داشته باشند،سخن من با مردم این است که: شما که چیزی برای از دست دادن ندارید پس ریسک کنید البته ریسکی که همراه مطالعه و آگاهی کامل باشد، قطعا با ریسک کردن در مسیر توسعه اقتصادی موفق خواهید شد.

میارجل:نقش نخبگان و فعالین دانشجویی را در رشد و بیداری جامعه بلوچ چطور ارزیابی می کنید؟

برای رسیدن به اهداف و چشم اندازهای بیست سال آینده بلوچستان بنظرم نخبگان، فعالین و دانشجویان مهمترین نقش را دارند بخصوص دانشجویان دختر بلوچ، تکرار می کنم دانشجویان دختر بلوچ، زیرا اکثر آنها تربیت کننده نسل آینده این جامعه هستند،دانشجویان بلوچ باید بدانند که هر کدام از آنها نماینده ده، بیست، صد، هزار و یا حتی بیشتر از هزار نفری از جامعه بلوچستان هستند که نتوانسته اند بدلایل مختلف به دانشگاه راه پیدا کنند، دانشجویان ما بهترین خدمتی که می توانند به جامعه کنند تقویت خودشان هست، این تقویت اول از نظر علمی و حوزه تخصصی و ثانیاً فرهنگی و اجتماعی باشد، دانشجویان ما باید آنقدر قوی باشند، تا بعد از فارغ‌التحصیلی نه تنها باری بر دوش جامعه نباشند بلکه بتوانند برای بهبود وضعیت جامعه تلاش کنند.با توجه به شرایط کنونی جامعه اگر دانشجویی بعد دوران تحصیل سربار جامعه نباشد بزرگترین خدمت را به جامعه کرده است.

میارجل:بفرمایید که فضای مجازی و رسانه به نظر شما توانسته در  رشد و توسعه بلوچستان مفید باشد؟

می توان گفت جامعه بلوچستان در حال حاضر از جامعه سنتی به سوی جامعه الکترونیک در حال حرکت است.بنابراین میتوان گفت که رسانه ها و فضاهای مجازی نقش بسیار تعیین کننده ایی دارند به همین دلیل امروزه مدیریت دانش و اطلاعات نیازمند یک سری تغییرات در تکنولوژیهاست به طوری که باید به سمتی حرکت کنیم که در حداقل زمان بتوانیم حداکثر اطلاعات را به افراد ارایه دهیم. برای حرکت به این سمت نیازمند بازنگری جدی در حوزه نرم افزار، سخت افزار و تکنولوژیهای جدید هستیم به طوری که کشورهای پیشرفته برای تاثیرگذاری فرهنگی از این فضای مجازی استفاده کرده و برنامه های کوتاه مدت و بلندمدت در این حوزه تدوین کرده اند. اما در جامعه بلوچستان بنظرم فضای مجازی نیاز به آسیب شناسی تخصصی و جدی دارد، فضای مجازی متاسفانه ورود ناگهانی به جامعه سنتی بلوچستان داشت و اکثر اقشار جامعه همزمان به آن دسترسی پیدا کردند، متاسفانه فضای مجازی در کنار همه مزیت های که برای جامعه داشته است آسیب های جدی هم وارد کرده، استفاده نابجا و بیش از حد از این فضا سبب شده تا برخی  مردم حتی از زندگی کردن غافل شوند. دانشجویان، دانش آموزان، افراد عادی همه در یک سطح در فضای مجازی بیشتر مشغول نشرکلیشه هستند و اصطلاحی به نام شاخ بازی در بین جوانان رایج شده است که هر کس فالور بیشتر داشته باشد شاخ تر هست. در صورتی که جامعه بلوچستان ما درعصر حاضر برای پیشرفت و حرکت بسوی توسعه نیاز به شاخ های مجازی ندارد بلکه نیاز به شاخ های علمی، فرهنگی، هنری، اقتصادی و ... در دنیای واقعی دارد.اما بدور از انصاف است افرادی را که از این تکنولوژی استفاده صحیح انجام میدهند را نادیده بگیریم. جوانانی را می شناسم که از طریق فضای مجازی علاوه بر معرفی فرهنگ و جاذبه های بلوچستان درآمدزایی خوبی را هم برای خود و هم برای جامعه بلوچستان دارند. و در مورد رسانه باید بگویم که در گذشته اگر آموزش و رسانه افکارعمومی یک جامعه را شکل می دادند امروز فضای مجازی به عنوان یک قول به این دو اضافه شده و تاثیرش بر افکار عمومی در جوامع سنتی مثل بلوچستان بیشتر از آموزش و رسانه بوده است. در پایان از اینکه بنده را قابل دانستید و با بنده مصاحبه کردین بی نهایت سپاس گزارم و خوشحالم آرزوی توفیق روز افزون برای شما دارم.

گزارش از:شیدا حسن زهی