هامین سوغات فصل گرما برای مردم بلوچستان// اصلاح شد.

 به گزارش پایگاه اطلاع رسانی میار جل ، هر سال با گرمای هوا در بلوچستان بهار کشاورزان و بخصوص نخل داران آغاز می شود ، فصل گرما اگر چه سختی ها و مشکلات فراوانی با خود به همراه دارد اما  موجب خیر و برکت در  زندگی کشاورزان به خصوص نخل داران بلوچ می شود و با آغاز فصل گرما خرما پزان یا همان هامین بلوچی میز آغاز می شود . در این گزارش به موضوع هامین و معرفی آن در بلوچستان  پرداخته ام  که خواندن آن توسط شما خالی از لطف نیست . 

هامین فصل برداشت خرما در بلوچستان:

‌"‌هامین" فصل برداشت خرما در سیستان و بلوچستان است که با تغییر رنگ خرما آغاز می‌شود و تا اواخر مهر ادامه دارد.

‌"‌هامین‌" کلمه‌ای در زبان بلوچی به معنای فصل برداشت خرما در منطقه بلوچستان است. مردم بلوچستان شش ماه وقت خود را در نخلستان‌ها برای تولید خرمایی مرغوب صرف می‌کنند.

گردافشانی یا "مچ ییوار " آرایش نخیلات یا مچ بند و برداشت محصول از مراحلی هستند که از اسفند ماه  آغاز و تا شهریور به طول می‌انجامند. در طی این مدت کشاورز چندین بار مجبور به بالا رفتن از درخت خرما می‌شود .

"‌هامین" را می‌توان با فصل برنج کاری در شمال کشور تشبیه کرد که با زندگی مردم عجین شده است. خیلی از مردم بلوچستان خاطرات کودکی خود را در زیر درختان خرما رقم زده‌اند‌.

آداب و رسوم خاص مردم بلوچستان برای داشت و برداشت خرما

مردم منطقه بلوچستان به عنوان یکی از قطب‌های تولید خرمای کشور برای داشت و برداشت این محصول ارزشمند آداب و رسوم خاصی دارند که در سه مرحله گرده افشانی(مَچ ایوار)، آرایش خوشه‌ها(مَچ بَند) و برداشت محصول(مَچ بُر) انجام می‌شود.

شرایط اقلیمی‌و هوای گرم و خشک منطقه بلوچستان در استان سیستان وبلوچستان زمینه کاشت، داشت و برداشت خرما را فراهم کرده به طوریکه در نیمه نخست خرداد نخستین برداشت این محصول در مناطقی نظیر نیکشهر و قصرقند آغاز می‌شود.

خرما نقش مهمی‌در اقتصاد و اشتغال ساکنان منطقه بلوچستان ایفا می‌کند و میوه ای بسیار مقوی و دارای خواص فراوانی است اما این میوه مغذی تا رسیدن به بازار مراحل مختلفی را پشت سر می‌گذارد.

کاشت، داشت و برداشت محصول درختان نخیلات چند مرحله دارد که شامل گل دهی و گرده‌افشانی «مچ اِیوار»، خوشه بندی یا آرایش خوشه ها «مچ بَند» و برداشت محصول «مچ بُر» است.

(در زبان بلوچی به نخل خرما «مچ» گفته می‌شود)

خرما دارای خواص بسیار زیادی از جمله بازگشت انرژی و جوانی از دست رفته است که در قرآن و دیگر کتاب‌های مقدس نیز به خواص این میوه شفابخش به طور ویژه اشاره شده است. این محصول دارای خواص بسیار زیادی از جمله بازگشت انرژی و جوانی از دست رفته است. درخت خرما خواص بی‌شماری دارد به طوریکه از تمام قسمت‌های این درخت می‌توان استفاده کرد و یک ضرب المثل عربی می‌گوید که خواص درخت خرما به اندازه روزهای سال است.

مچ اِیوار یا گرده‌افشانی نخیلات 

گیاهان دوپایه یا تک جنسی گیاهانی هستند که گل های نر و ماده روی یک پایه نیستند، گیاهانی مانند خرما، پاپایا، شاهدانه و بید نیاز به گرده‌افشانی دارند و این عمل در برخی موارد به وسیله حشرات و در برخی موارد از جمله درخت خرما بوسیله انسان انجام می‌شود.

در گرده‌افشانی یا مچ ایوار اسپات‌ها از درخت خرمای نر که با نام محلی «گش» مشهور است جدا و بعد از آن، گل‌های داخل اسپات نر رشته رشته و با انتقال آن بر روی درخت خرمای ماده کار گرده‌افشانی به صورت سنتی و دستی انجام می‌گیرد که تعداد گش (gosh) یا گل مورد نیاز برای هر خوشه بستگی به نوع درخت خرما دارد.

‌“مچ اِیوار” نخیلات از اسفند هر سال آغاز میشود و در ایام تعطیلات نوروز و اواخر فروردین پایان

 می یابد.

مچ بند یا آرایش خوشه‌ها با هدف برداشت محصول بهتر

به منظور محصول دهی بیشتر نخلستان‌ها، کار خوشه‌بندی و یا به اصطلاح زبان بلوچی “مچ بند” درختان خرما در شهرستان‌های دارای نخیلات نظیر نیکشهر، قصرقند، فنوج، ایرانشهر، بمپور، راسک، سرباز، دشتیاری، کنارک و چابهار انجام می‌شود.

در روش خوشه‌بندی درختان خرما خوشه‌های اضافی این نخل‌ها حذف و خوشه‌های دارای دانه‌های درشت به وسیله طناب‌های بافته شده از الیاف داز یا نخل وحشی به شاخه های درخت خرما بسته می‌شود.

در هر درخت خرما، ۱۰ تا ۱۲ خوشه و حتی بیشتر از آن برای محصول دهی بهتر آرایش و خوشه‌های اضافی قطع و برای خوراک دام‌ها استفاده می‌شود.

 فصل گرما  آغاز مچ بُر یا برداشت خرما در جای جای بلوچستان 

برداشت خرما یا مَچ بُر با برداشت خرمای نِگال، کُتمی‌ و شکری از خرداد در روستاهای نیکوجهان و توابع بخش مرکزی نیکشهر و قصرقند آغاز و با برداشت رقم هلینگی در مهر و آبان ماه در سایر نقاط سیستان و بلوچستان به پایان می‌رسد.

وجود بیش از ۷۰ رقم خرما در بلوچستان نشان از سازگاری این اقلیم و بافت با این محصول است. تقریبا می شود گفت  بیش از ۵۷ هزار هکتار از زمینهای کشاورزی سیستان و بلوچستان به کشت ارقام مختلف نخیلات اختصاص دارد که مهمترین آنها مضافتی، ربی، هلینگی، نگال، کوتمی، شکری، کروچ، آبو، دسکی، کنشکی و وش کنک، اشهیگ، پیارم، مجول، کنشکی و چرپان است.

بلوچستان دارای رتبه دوم در تولید خرما در ایران است

بلوچستان رتبه دوم تولید خرمای کشور را به خود اختصاص داده است. خرمای تولیدی بلوچستان به استان‌های همجوار و کشورهای همسایه پاکستان و افغانستان ارسال می‌شود.بلوچستان با تولید ۷۰ رقم خرما از مهمترین تولیدکنندگان، صادرکنندگان و زودرس‌ترین خرما در میان استان‌های کشور است که در این میان ارقام ربی، مضافتی، زاهدی، دسکی،رنگنو، هلیله، کلگی، شکری و سنگ شکن از مهمترین و با کیفیت ترین محصولات به شمار می‌آید.

زودرس ترین خرما در شهرستان‌های نیکشهر و قصرقند برداشت می‌شود  البته لازم به ذکر است که برداشت خرما از اوایل خرداد در سیستان و بلوچستان آغاز می‌شود و تا مهر ادامه دارد، دیررس ترین خرما در شهرستان سراوان و زودرس ترین خرما در شهرستان نیکشهر و قصرقند بویژه روستای شارک از توابع بخش تلنگ این شهرستان تولید می‌شود.

 گزارش از : شیدا حسن زهی