فرهنگ مهمترین ساختار اقتصادی و اجتماعی هر جامعه/ فرهنگ بلوچ باید گسترده اشاعه داده شود
پایگاه اطلاعرسانی میارجل در ادامه بولتن خبری خود برای معرفی افراد شاخص، معتمدان محلی و فعالان فرهنگی و اجتماعی بلوچستان گفتوگویی با عبدالماجد سپاهیان نویسنده و پژوهشگر سراوان ترتیب داده است.
خودتان را معرفی کنید و از سوابق و کارهایتان برای ما بفرمایید.
با عرض سلام خدمت شما و خوانندگان محترمتان، من عبدالماجد سپاهیان متولد ۱۳۶۹ فوق لیسانس رشته اقتصادی کشاورزی و همچنین فوق لیسانس رشتهی فرهنگ و زبانهای باستانی ایران هستم.
با سپاس از لطفتان سوابق چندانی نیست. در حد توانم سعی کردم در جهت ثبت، ضبط و انتشار شاخصهای فرهنگی و اقتصادی بلوچستان و زبان بلوچی قدمی بردارم. الان هم پژوهشگر در اقتصاد و فرهنگ بلوچستان و زبان بلوچی هستم. در این زمینه به لطف خدا فعالیتهایی انجام و کارهایی منتشر شده که با امید به اینکه مورد توجه قرار بگیرند سعیام بیان پتانسیلها و همچنین پیدا کردن و بیان مشکلات بوده است.
مهمترین ظرفیتها و پتانسیلهای فرهنگی بلوچستان را در چه میبینید.
به نظر من پاسخ های تیتروار و موردی حق مطلب را برای این سوال بیان نمیکند. برای حوزهای مانند فرهنگ جواب چنین سوالی واقعا طولانی خواهد بود. جواب به این سوال در نظر به جزئیات و تحلیل جزئی است. اگر ما به درستی و کامل در فرهنگ مردم بلوچ نظر و جزء به جزء این فرهنگ کهن آریایی را درک و لمس کنیم، مسلما ظرفیتهای آن را به خوبی و درستی درک خواهیم کرد. مسئلهای که عرض میکنم با نگاه کلان نسبت به شاخصهای فرهنگی است. فرهنگ بزرگترین دارائی یک گروه مردمی است که از ریشه آن ابتداییترین شکلگیری این گروه انسانی بوده و تا به روزترین انتهای آن را در بر میگیرد. در پاسخ به چنین سوالی اگرچه عناوین زیادی مطرح میشود اما اینجا فقط عناوین قراردادی هستند که در اغلب موارد بیان کننده ی روح زندهی فرهنگ نیست.
برای پیدا کردن پاسخ سوالتان قرار دادن فرهنگ در مساحتی وسیع و نگاه کردن به آن از بالا کافی نیست. در این مورد باید تک لالایی های مادران گذشته بلوچ را شنید، باید تمام اشتقاقات و ترکیبات واژهای مثل "سر" یا هر واژهی اصیل و فرهنگساز دیگری را در فرهنگ واژگان مردم بلوچ مطالعه کرد. باید به لیکوهای چادرنشینان بلوچ گوش داد.
باید آثار تمام تپّههای باستانی را از نزدیک دید. تمام قلعهها و کوهها و رودهای آنها را نگاه کرد. ضرب المثل ،خطوط و نقشهای لباس و مردان زنان بلوچ، نقش مایههای زیبای سفال کلپورگان و هیلنچکان، باید رفت و از نزدیک فرهنگ کارهای اصیل کشاورزان حاشیه رودخانه سرباز، انبه کاران قصرقند، موزکاران زر آباد و حال و هوای عشایر اطراف تفتان را نگریست. باید کسانی همچون ملافاضل، ملا رگام واشی، نور محمد بمپشتی، گل محمد ناطق مکرانی، شیخ محمد درفشان و... را شناخت و آثارشان را خواند تا با سخن شیرین و ادبی مردمان این سرزمین آشنا شد.
فرهنگ مهم ترین عامل تعیین کنندهی ساختارهای اقتصادی_اجتماعی هر جامعه است پس زیربناست و باید به آن پرداخت تا توسعه و پیشرفت و همگام بودن با جهان را رقم زد.
مهمترین آسیبهای فرهنگی بلوچستان در حال حاضر چیست و چه باید کرد؟
به نظر من مهمترین آسیب همین فرهنگ در خطر فراموشی ماست. الان در وضعی هستیم که کل شاکله فرهنگ بلوچی ما در خطر نابودی قرار دارد و مردم بلوچ دچار بیگانگی از فرهنگ خود و در معرض شدید فرهنگهای دیگر قرار دارند.
در حال حاضر اگر یک شهروند عادی بلوچ به یک فرهنگ لغت سبک و عمومی بلوچ مراجعه کند شاید فقط ۴۰ درصد لغات برایش آشنا باشد یا اگر در مورد فرهنگ عامیانه، قهرمانان افسانهای این سرزمین ضرب المثل ها و حوادث مهم تاریخی بلوچستان و از این از دست سوالها از یک بلوچ معمولی سوال شود به ندرت پیدا میشود کسی به همه این سوالات پاسخ دهد. من این را در مقایسه فقط عرض میکنم مثالهای از این دست زیادند و آسیبها شناخته شده هستند و به نظر من سبب اصلی متاسفانه عدم پرداختن به پژوهش و آموزش و همچنین عدم حمایت از این کار است.
راهکارهای فرهنگی و اجتماعی برای رسیدن قوم بلوچ به جایگاه واقعی خود در کشور را در چه میبیند؟
اگر دقت کرده باشیم در جواب سوال قبل در مورد راهکارها هم توضیحاتی داده شد؛ تنها راهکار در وضعیت فعلی پرداختن به آموزش و پژوهش در این زمینه است؛ منتها باید در نظر داشت که هزینهای بسیار بالا را میطلبد البته باید این را عرض کنم که همواره در این زمینه تلاشهای زیاد و مهمی صورت گرفته و ثمره خوبی هم داشته است.
کمترین ثمرهی آن ثبت این سرمایهها در جهت جلوگیری از فراموشی کامل آن بوده است. اما برای اینکه بتوان آنها را زنده نگه داشت، با توجه به شرایط کشور (منظورم دوره زمانی طولانی است) حمایتهای دولتی و حکومتی از این برنامه امری لازم است. باید بگم در این زمینه متاسفانه هنوز هم توجه در خوری نشده است و این نیازمند هزینه و سرمایهگذاری خیلی بیشتری است.
شما مهمترین وظیفه نخبگان بلوچ در شرایط فعلی فرهنگی بلوچستان را در چه میبینید.
صد البته که بیشترین وظیفه در این زمینه بر دوش نخبگان بلوچ است. تعریف من از نخبه این است که نخبه به شخصی میگویند که با توجه به تلاش و کوششی که در یک زمینه عملی یا اجرایی داشته در آن زمینه توانایی بالاتری از بقیه داشته است که در این زمینه وظایف مستقیما بر دوش نخبگان فرهنگی است.
در شرایط کنونی البته باید بگویم نخبگان فرهنگی بلوچ در کل عملکرد مناسبی، با توجه به امکانات خودشان داشتهاند. اما دوباره باید عرض کنم که این زمینه وسیع نیازمند حمایت قاطع و صبورانه است.
نقش کار رسانهای در کمک و پیشرفت بلوچستان را چگونه میبینید.
مسلماً رسانه در فضای کنونی مهمترین نقش را دارد. الان وضعیت طوری رقم خورده است که دسترسی به آن از تمام لحاظ بسیار آسان شده است و چنان چه در کار خود موفق باشی میتوانی به راحتی با بیش از نود درصد جامعه ارتباط قرار کنی با این حال مهمترین اولویت در این زمینه کمبود نیروی انسانی است.
الان اگر نگاه کنیم فعالیت رسانهای در استان تا حدی قابل قبول است اما وقتی تولیدات فرهنگی در جهت حمایت از فرهنگ را بررسی کنیم کارها به مراتب کندتر از حد قابل انتظار هستند. دلایل زیادی در به وجود آمدن این وضع دخیل است. به نظر من در اینجا مهمترین دلیل این است که فعالین فرهنگی بلوچ که کم هم نیستند کمتر به رسانههای امروزی و ظرفیتهای آن ها توجه میکنند. البته این نکته قابل ذکر است که در هر کجای دنیا تمام کارها بین گروههای مختلف تقسیم میشود. مثلا اگر یک نفر کار خلق تا تالیف یک اثر را انجام میدهد وظیفه انتشار آن بر عهده یک نفر دیگر خواهد بود و چنین سلسلههایی ایجاد شده تا هرکس مطابق تخصصی که دارد دست به دست هم بدهند و این تولید و خدمت را در کمترین زمان و هزینه برای جامعه انجام بدهد.
لازمه ایجاد چنین سلسلهای آشنایی حداقلی تمام زنجیرههای آن با محتوای تولید مدنظر است. متاسفانه در بلوچستان فعالین رسانهای (نه فرهنگی) آشنایی خوبی با کارهایی که باید در حوزهی فرهنگ انجام بدهند ندارند و به همین دلیل رغبت زیادی بین فعالین رسانهای و فعالین فرهنگی برای همکاری دیده نمی شود و همین اندک تولیدات منتشر شده اغلب توسط خود صاحبین آثار انجام میشود. این را عرض میکنم که من یک تصویر کلی مدنظرم بود و صددرصد فعالیتها را نمیگویم ولی عموما فضا به همین شکل است.
در حال حاضر بالاترین نقاط قوت و ضعف را در حوزه بلوچستان به عنوان یک نخبه بلوچ در چه میبینید.
البته شما بزرگوارید، ولی من خودم را نخبه نمیدانم، چون تا حالا معیارهای یک نخبه را در خودم ندیده ام. در پاسخ به سوال شما نقاط قوت و ضعف در هر حوزه و شاخصی بسیار زیاد هستند و شاید در تخصص و توانایی من نباشد پرداختن به نقاط قوت و ضعف در تمامی حوزهها و اینکه مسلما پاسخهای کاملی نتوانید دریافت کنید.
اما حالا که بحث هایمان در حوزه فرهنگ بود بیاییم جواب این سوال را در حوزه فرهنگ بررسی کنیم. معادل واژه فرهنگ در زبان بلوچی «ربیدگ»است، به نظر من خود همین واژه با تمام بار معنایی که دارد بزرگترین نقطه قوت و در عین حال بزرگترین نقطه ضعف در فضای کنونی و حال حاضر بلوچستان است. همانطور که عرض کردم فرهنگ مهمترین عامل تعیین کننده ساختار اقتصادی یا جتماعی یک جامعه است. بنابراین وقتی شرایط حال را در نظر میگیریم، میبینیم که اگر یک جواب کلی به سوال بدیم همین "فرهنگ" و میزان تقویت آن خواهد بود.
فرهنگ در خطر فراموشی و نابودی مردم بلوچ خدای ناکرده به چنین سرنوشتی دچار شود خسارتهای جبران ناپذیری به تمام ساختارها و شاخصهای اقتصادی اجتماعی سیاسی و... بلوچستان و مردمانش خواهد زد.
عکس این حالت هم با توجه به این که یکی از فرهنگهای اصیل آریایی و با ریشه باستانی و ناشناخته برای جهان است به جز این که بزرگترین سرمایه معنوی و مشترک مردم بلوچ به حساب میآید و میتواند به رشد و شکوفایی دیگر شاخص های اقتصادی و اجتماعی بلوچستان کمک کند.
چنان چه نکته و حرف خاصی دارید بفرمایید.
ضمن عرض تشکر بابت گفت و گوی خوبی که داشتیم، با توجه به اینکه محور گفت و گو مبحث مهمی به نام فرهنگ بود و این که مسائل فرهنگ بلوچی بسیار جدی و همهگیر برای همه افراد جامعه است توصیه میکنم همه مردم بلوچستان به اندازه توانایی و در نظر گرفتن امکانات حداقلی که فقط برای زنده نگه داشتن و معرفی فرهنگ خودشان در دسترس است برای این منظور کمک کنند و با این خیزش عمومی برای حفظ فرهنگ اصیل و آریایی خودشان همراه شوند.با آرزوی موفقیت و سربلندی برای شما و خوانندگان محترمتان.
نظرات کاربران