زیور آلات بلوچی، نمادی از فرهنگ و اصالت بلوچ

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی میارجل؛ چند وقتی بود که نگاهم را به خود جلب کرده بود ،امروز هم وقتی به همراه پدر و مادر به دیدار مادربزرگ و پدر بزرگ رفته بودیم سرجای قبلی خود نشستم! روی طاقچه را با نگاهم برانداز کردم ولی نبود از جا بلند شدم تا از نزدیک و دقیق تر ببینم اما انگار جایش را عوض کرده بودند یا شاید هم کسی آن را برای خود برداشته ، همین طور که در حال فکر کردن بودم متوجه صدایی شدم که داشت من را مخاطب قرار می داد . با نگاهی متوجه شدم که مادربزرگ به من اشاره می کنند و می گوید :«مادر جان برو داخل اتاق و صندوقچه قدیمی که آنجاست را برایم بیاور ‌. کمی مکث کردم !!! از جا بلند شدم و به سمت اتاق روانه شدم در را باز کردم و متوجه صندوقچه ای شدم که آشنا بود . رفتم نزدیک نیمه باز بود کامل صندوقچه را باز کردم !!!

با گردنبندی از یاقوت های قرمز و مروارید هایی سفید مواجه شدم . شروع کردم به نگاه کردن آن چنان زیبا بودند که از مدیریت زمان عاجز شدم ! با صدای مادر شروع به جمع کردن جواهرات کردم و صندوقچه را به نزد مادربزرگ بردم . انگار امروز دیگر به پاسخ سوالی که خیلی وقت بود ذهنم را نسبت به خود درگیر کرده بود رسیدم .بله !چند وقتی بود که کنجکاو شده بودم که محتویات درون صندوقچه ای با نقوشی زیبا چه چیز هایی هستند ولی حالا با دیدن آن جواهرات مجذوب کننده سوالات بیشتری برایم پیش آمد . با پرس و جو از اطرافیان متوجه شدم که این زیورآلات نماد دیگری از فرهنگ و اصالت مردم خون گرم بلوچ است و این شد دلیلی برای تحقیق کردن درباره زیور آلات زنان بلوچ.

زیور آلات سر و مو

*مودیگ (moudig)قطعه ای استوانه یا خمره ای شکل از جنس نقره که با نقوشی از ماه و ستارگان و شاخ و برگ درختان طراحی شده وچون دانه های تسبیح در موی بافته شده قرار می دهند و باعث اتصال دو رشته موی بافته شده می شود .

*سرمودی (sarmoudi)شکل نقش و جنس آن نیز مانند مودیگ است اما از لحاظ اندازه بزرگ تر است و کاربردش فقط برای اتصال دو رشته مو است

*کید(keid)از زمان های قدیم تا به الان از کید به عنوان وسیله ای برای نگه داشتن گوشواره های سنگین استفاده می کنند این قطعه طراحی از اشکال هندسی مانند هشت ضلعی هایی کوچک است که با نگین ها و یاقوت هایی به رنگ آبی و قرمز طراحی شده .

 کید از زیورالاتی است که اکثر اوقات جزئی از زیور آلات بانوان بلوچ به خصوص عروس ها است که آن را برای زیبایی روی موهای سر و ابتدای پیشانی قرار می دهند

*کید در  (keid door)همانند کید است از جنس طلا با این تفاوت که خیلی ساده تر و باریک تر از کید است ، نگین و قطعه شمس را در وسط ندارد و از آن می توان در همه حال استفاده کرد

شمس (shams)قطعه ای است که وسط کید قرار می گیرد و به صورت جداگانه در حالی که به زنجیر و گیره ای متصل است می توان استفاده کرد و از وسط فرق بر روی پیشانی قرار می گیرد .

 *سربند یا پتی (pati)قطعه ای که زیر کید قرار می گیرد و به نوعی کاربرد آن مانند تل است و موهای سر را جمع می کند طراحی آن نیز به صورت دایره هایی از جنس طلا که طرح روی آن با فیروزه و یاقوت های آبی و قرمز است که به صورت دو ردیف روی پارچه دوخته شده است

*چنگک یا چانک (chanak)تشکیل شده از یک گیره کوچک به جنس طلا یا نقره که با استفاده از تکه ای نخ که گوش واره ها را به موهای سر محکم می کند و از پارگی نرمه گوش جلوگیری می کند

زیور آلات گوش

در (door)نوعی گوشواره ی نسبتا سنگین از جنس طلا است که به صورت قپه ای از طلا طراحی شده که بعضی از آن ها دارای نقش و برخی ساده ساخته می شوند *.*

*جومکه (joomkh) نوع دیگری از گوشواره که دارای نقش و نگار همراه با نگین و یاقوت است و به گونه ای سبک طراحی آن همانند گوشواره های هندی است

*نالک (nolak)گوشواره ای از جنس طلا و طراحی شده به شکل هلال ماه که در وسط آن از الماس ،یاقوت و یا فیروزه استفاده می کنند .

هرنالک از چهار هلال تشکیل شده و یک جفت آن هشت هلال دارد ‌.

*والی (vali)حلقه های ساده و بدون نقش و نگین که از طلا ساخته می  شود و معمولا چهارتا شش جفت آن هارا در حاشیه غضروفی لاله گوش آویزان می کنند

گنبدو (gonbodo) گیره ای است طلایی یا نقره که بین گوش و چشم و زیر بناگوش آویزان می شود .

زیور آلات بینی:

*پلوه (poluh)طراحی آن همانند قفلی بیضی شکل از جنس طلا است که طراحی روی آن دارای نگین هایی نسبتا بزرگ از فیروزه است این زیور زیبا در غضروف بین دو سوراخ بینی قرار می گیرد و به علت سنگینی جزو زیور آلات همیشگی قلمداد نمی شده و بیشتر در مراسم هایی که حاصل شادی بوده مورد استفاده قرار می گرفت امروزه فقط زنان مسن از آن استفاده می کنند

 *پلک (pollok)زیوری از جنس طلا به شکل اشکال هندسی  که برخی اوقات با نگینی از یاقوت و مروارید تزئین می شود و گاهی به شکل گل ها ویا  گلبرگ های ظریف تراشکاری می شود این قطعه در سوراخ پره بینی قرار می گیرد .

گردنبند ها و سینه ریز ها

*تاسنی یا سنجاک (سنجاق) از جنس طلا و یکی از فوق العاده ترین زیور آلات زنان بلوچ محسوب می شود .

این قطعه با طراحی به شکل نیم دایره است که برگ ها کوچکی از جنس طلا به آن متصل است (شمشوک) و روی آن نیز با نگین هایی از جنس یاقوت و مروارید تزئین شده است و هر سنجاک دارای قالبی منحصر به خودش است و از آن در قسمت جلوی پیراهن و سینه استفاده می کنند که زیبایی خاصی به زنان و دختران می دهد

*کپکو (kapaku)نوعی از گلوبند است با این تفاوت که قطعات طلای آن به شکل مخروطی یا نیم دایره اند این قطعات روی پارچه ای به رنگ سیاه به اندازه دور گردن دوخته می شود و نوک هر نیمکره به صورت یکی در میان با نگین هایی به رنگ قرمز و آبی تزئین می شود . مورت (mort)گردنبندی طراحی شده با مروارید و فیروزه به همراه قطعات طلایی در دو ردیف که پایین تر از کپکو به گردن بسته می شود و می توان از آن به تنهایی هم استفاده کرد

*تک یا رودی (redui) سینه ریزی به شکل سکه کامل یا ماه کامل است . تعدادی از این سکه های طراحی شده با نگین را به رشته ای از مروارید  بافته اند و آن را با مخی محکم می بندند

تایید یا جا دعایی: گردنبندی است از جنس نقره یا طلا که  اندازه قطعه اصلی آن برابر با کف دست است و بصورت مکعب مستطیل بوده و از یک طرف باز و بسته می شود . در داخل آن قرآن کوچک یا دعا قرار می دادند . می گویند :در گذشته زنان بلوچ سند ازدواج خود را درون آن قرار می دادند و با زنجیر به گردن خویش می آویختند  

* هار بادام :گردنبند بزرگی از جنس  طلا است که قطعات ریزی به شکل های کوچک در سراسر گردنبند وجود دارد

*سرزیهی یا سرجیگی :زیه یا جیگ به معنای جلوی پیراهن است  سرزیهی از جنس نقره است و آن را با سنجاق قفلی در قسمت جلوی پیراهن (جیگ) آویزان می کنند

* جوک :مانند گلوبند به گردان آویخته می شود و روی سینه قرار می گیرد

*زیور آلات دست :

*پنجه یا پنجه ای : به چند انگشتر که با استفاده زنجیر به قطعه ای دیگر که دور موچ دست پیچیده می شود  پنجه ای می گویند .

*چودی (دستبند )دستبندی از جنس طلا یا نقره که پهن است و توسط قفای باز و بسته می شود

*گب (النگو)  قطعه از جنس نقره و یا طلا که هم اکنون از جنس طلا آن با ظرافت بیشتری مورد توجه قرار گرفته است در ساخت این قطعه به دلیل طرح ها و نقوش گونان تنوع زیادی دیده می شود

*دستونک :این  زیور تشکیل شده از یاقوت ، فیروزه و عقیق و... است که  این دانه ها را مانند دانه های تسبیح به نخ می کشند و آن را دور مچ دست می بندند

*باهو بند (بازو بند) :این قطعه  از جنس نقره و توخالی است که در درونش سنگ ریزه می ریزند  و دوسر آن یه هم وصل نیست

زیور آلات پا

*کندگو(kandagoo) حلقه هایی ساده و یا مارپیچی شکل بدون نگین و ساده که جنس آنها از طلا است و دو تا چهار حلقه از آن را در دو انگشت کناری انگشت شصت پا می کرده اند.

*پادیگ: به این زیور اصطلاحا خلخال نیز می گویند ،طراحی شده به شکل حلقه ای از طلا و نقره که در انگشتان پا قرار می گیرند

*پازیپ : طراحی شده به شکل زنجیر که به اندازه موچ پا که دور تا دور این زنجیر قطعات برگ مانندی آویزان است و به وسیله دو به هم متصل می شوند و در مچ پا محکم قرار می گیرد

متاسفانه امروزه زیور آلات بلوچ همانند بسیاری از هنر های دیگر این منطقه در حال از بین رفتن هستند هنر هایی که بیانگر اصالت و درایت مردم بلوچ در طول تاریخ هستند .