یادداشت| بلوچ و بلوچستان را بیشتر بشناسیم
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی میارجل؛ عبدالباسط بهرامی نوشته است: بلوچستان از دو واژه بلوچ "نام قوم" ، ستان "محل سکونت" تشکیل شده ،فلذا تمام مناطقی که از بدو و سالیان دراز ، ساکنان اولیه آن بلوچ و تا به امروز در آنجا سکنی، بلوچستان یا سرزمین بلوچ نشین نامیده میشود هرچند که در ازنای تاریخ بنابر سرشت آن روزگار " جنگ،گریز،غارت،شکست وغلبه قدرتهای مختلف : القاب،نامها ،عناوین و مرزهای سیاسی این سامان عل الظاهر بارها تغییر ،بهمین دلیل در ادوار مختلف این دیار نامهای گوناگونی همچون : مکا،مکیا،ماکا،مکران،گدروشیا...بر خود حمل و حدودِ مرزها نیز حداقل در میادین سیاسی تغییر نموده اند ،البته باید اعتراف کرد متأسفانه اثرات آن تغییرات نابخردانه "جابجایی مرزهای سیاسی" از همه بیشتر بر پوست،گوشت و استخوان بلوچها رخنه نموده ،چراکه غالبِ بلوچها در باصطلاح بلوچستان سه گانه(ایران،پاکستان،افغانستان) علاوه بر مراودات فرهنگی ،اجتماعی ومبادلات تجاری،باهمدیگر قوم و خویش ، ارتباط خانوادگی نزدیک،وصلت و ازدواج...دارند اما شوربختانه این گروه از بلوچها در پاره ای از مسائل مربوط به تردد مرزی، اخذ شناسنامه ، سند ازدواج،تحصیل فرزندان... بسیار در مضیقه بودند و هستند بهمین سبب همواره دست به دعا علیه سیاستمداران خودکامه آنروز ، فغان سرمیدهند ای کاش مرزها به قبل از منفک ، برمیگشتند ، آخر این مرزبندیها اجحاف بسیار بزرگتری برای بلوچها از دیوار برلین آن زمان که آلمانیها را به شرق وغرب سوا نمودند ،هست . حساب کنید در حیاط منزلی سه دیوار کشیده شود،پشتِ دیوار اول برادر،پشتِ دیوار دوم خواهر و پشتِ دیوار سوم پدر ومادر از همدیگر جدا و حق دیدنِ یکدیگر را مگر با اجازه ی باصطلاح "دیواربان" نداشته باشند،آنگاه آنها چه حس و حالی خواهند داشت،امروز دنیای واقعی و حقیقی بلوچها بویژه مرزنشینان اینگونه است،امیدواریم مقامات بصورت جدی از طریق سازمان ملل بتوانند آن دوبخش منفک شده را به قولی سرجای خود، یعنی به مرزهای قبل از سال " ۱۸۷۱ م" تا امتداد رود سند و هند ،هرات و قندهار برسانند.
-همانطور که میدانیدعلت انشقاقِ بلوچستان بزرگ، بدلیل بی لیاقتی شاهان قاجار (ناصرالدین شاه) و مکّاری بریتانیا بخاطر منافع آن زمانِ خودش بود که بطور ناجوانمردانه با زیرکی "فردریک جان گلدسمید" انگلیسی درسال"۱۸۷۱ م "به سه قسمت قیچی ،یعنی یک قسمت"بخش بزرگ" به هندوستان مستعمره خودش "پاکستان امروزی" و یک قسمت بخش کوچکتر به افغانستان الحاق گردید و از آن تاریخِ نحس بلوچها لااقل در تردد مرزی...نفس راحت نمیکشند تاجاییکه برای ملاقات بستگان همدیگر در سه سوی مرز گاهاً روزها پشت این دیوارها علاف میمانند.
- باری جهت آگاهی هموطنانِ غیر بلوچ نیاز به تشریح است،ساکنانِ اولیه بخشهایی از کرمان ،هرمزگان و خراسان جنوبی از همان ابتدای تاریخ ، بلوچها بوده و همچنان در آنجا مسکون ، که قبلاً این نواحی جزء ایالت بلوچستان ؛ اما بعدها بدلیل دوریِ نواحی مذکور از مرکزِ بلوچستان و به هدفِ رشد و توسعه ، به استانهای همجوار ملحق گردیدند،ضمناً بلوچهای بیشماری در استان فارس ،گلستان و تهران... مهاجرت و سکنی،همچنین در کشورهای حاشیه خلیج فارس، ترکمنستان،هندوستان،تانزانیا،غرب و آمریکا... بلوچهای زیادی سکونت دارند.
و اما بلوچ کیست؟ در منظر عام به همه ی آن افرادی که مزیّن به لباس و زبان بلوچی ، بلوچ گفته میشوند ولو اینکه بلوچ نباشند ،بدین صورت اگر یک هموطن از تبریز یا مهریز...برای اولین بار وارد بلوچستان و با مشاهده یک فرد که دارای لباس و زبان بلوچی ، او را بلوچ میپندارند هرچند که غیربلوچ باشد، آنگاه کارنامه مثبت یا منفی آنشخص بنام بلوچ در ذهن او قاب و برای همشهریانش وصف خواهد شد.
اما ازنگاه بین بلوچی به همه ی آن افرادی که دارای صفات ذیل: غیرت،شجاعت،دلاوری،مهمان نوازی،خوش قولی،وفاداری ،پناهنده پذیری...؛ بلوچ نامیده میشوند ولو اینکه فاقد پوشش بلوچی باشند .
جدای از گفته های مورخان ومحققان که صفات نیک انسانی را برای بلوچ برشمرده اند ،اگرحقیر در یک خط بدون تعصب بلوچِ واقعی را معرفی ، اینگونه خواهم نوشت: بلوچ یعنی خونگرم،مهمان نواز،بامرام ،با معرفت،باغیرت،باصداقت،باگذشت،وفادار،شجاع،دلاور..، وانگهی باجرات میتوان اذعان ؛ بلوچ ، بویژه بلوچِ سابق در این موارد در جهان سرآمد بوده و هست،امیدوارم همچنان شاهد آن جوهر بلوچی برای بلوچهایِ باصطلاح مدرن امروزی باشیم.
- حال بنظر شما به کدام گروههای انسانی مقیم یا ساکن سرزمین بلوچ نشین : از جاسک ، گمبرون ، کلاگنج و رودبار تا فهرج ،زاهدان ،گیابان و چابهار.. بلوچ اتلاق گردد؟
بنظر حقیر همه ی آن افراد یا گروههای انسانی که در ادوار مختلف تاریخی چه از آفریقا،اروپا،اعراب... وارد این سرزمین و با آن گروه اولیه"بلوچهای نخستین" که از ابتدا اینجا بوده اند ملحق و عجین ؛ بطوریکه زبان ، فرهنگ وصفات آنها را پذیرفته و امروز مفتخر به بلوچ بودن خود،بلوچ نامیده میشوند. - نکته : یکی دو نظر برجسته تر از محققان و مورخان در خصوص ریشه و زیستگاه اولیه بلوچها وجود دارد : ۱- گروهی معتقدند از بدوِ انشعابِ انسانهای اولیه ، بلوچها خود شاخه ای از آن انشعاب بنام بلوچ و در بلوچستان فعلی سکنی داشته اند و به مرور زمان نام بلوچ بر آنها رایج ؛ و بهمین سبب تمدن یازده هزارساله مهرگر،ستکگین دن...، را به رخ مخالفینِ نظرات خود میکشند. درمورد چگونگی خلقِ نام بلوچ ،همانند نامِ دیگر اقوام ، قولهای متفاوتی همچون جنگاوری بلوچ مثل قوچ ، بمرور زمان این واژه به بلوچ تغییر شکل یافته،نامهای دیگرِ بلوچ :"بلوص ،بلوش،گدروچ،گدروس ..." ۲- گروهی معتقدند دراویدیها بلوچِ اصیلند و دلایلِ خود را دارند ۳- گروهی دیگر نیز معتقدند آریایها بلوچِ اصیلند و زیستگاه اولیه یشان شمال ایران "البرز " بوده سپس از آنجا بدلیل جنگ و گریز بسوی جبالِ بارز کرمان و بلوچستان فعلی تا مرز هند و رود سند سرازیر و سکنی گزیده اند، البته ادعاهای دیگری ولی ضعیفتر در مورد زیستگاه و ریشه بلوچ وجود دارد،چراکه هرکدامین از مورخان اعراب یا اکرادهمچون مردوخ ...تلاش نموده اند بلوچ را به خود نسبت دهند،اما نظرات وادعاهای آنها متقن نبوده برای همین در طبقه ی ضعیف قرار گرفته اند، در هر صورت اکثر مورخان ومحققان وزین همچون برایان اسپونر،فیلیپ کارل، سیدظهورشاه....،حداقل در این موضوع اتفاق نظر دارند که بلوچها اولین گروه انسانی ساکن در این سرزمین "بلوچستان فعلی"بوده اند، حال منشاشون :دراویدی،آریایی، عرب،عجم ،بلوچ...یا هرچیزدیگری بوده، مهم اینست اولین ساکنین این سامان که امروز بنام بلوچ با صفات وفرهنگ یکسان شناخته میشوند همچنان خود را با افتخار بلوچ میدانند.
در مورد جمعیت همه ی بلوچهای جهان ،سند معتبری ارایه نشده،چراکه فرصت سرشماری دقیق همه بلوچها در خارج از استانهای بلوچستانِ هر سه کشور"ایران،افغانستان پاکستان" فراهم نگردیده،اما فعالین بلوچ جمعیت بلوچهای جهان را بین ۶۰تا۱۰۰میلیون نفر برآورد میکنند،ادعای اصلی آنها در این مورد اینست جدای از بلوچهای سه ایالتِ مطروحه و بلوچهای سایرکشورها، غالبِ جمعیت ایالت سند و خیلِ عظیمی از جمعیت ایالت پنجاب پاکستان را بلوچها تشکیل میدهند.
در خصوص جغرافیای سرزمین بلوچ نشین، بین جغرافی دانان،مورخان و محققان.. مناقشه وجود دارد،ولی بلحاظ تاریخی از نقشه های ادوار گوناگون و از همه مهمتر زیست تاریخی بلوچها میتوان دریافت : از کرمان،خراسان جنوبی،آنسوی گمبرون،نیمروز و هلمند تا مرزهند و از سمتِ ساحلیِ بندر لنگه تاساحلِ هند "آنسوی کلانچی"کراچی امروزی" قلمروی بلوچها بوده،که بعدها بدلایل ذکر شده حدود مرزی و اسمها تغییر یافته اند.
بلحاظ ایدئولوژیک اکثر بلوچها سنی از نوع حنفی ، اقلیتی نیز شیعه و ذکری..هستند، به گواه تاریخ بلوچها هرگز وارد جنگهای قومی و مذهبی... نشده اند مگر به آنها حمله شده،بلکه برعکس، در برهه هایی که قافیه برای دیگرِ قومیتها،مذاهبها :" سیکها،بهایی و زرتشتی ها..." در مناطق خود تنگ شده،اینجا بعنوان پناهنده در امنیت کامل مورد پذیرش،اکرام و حمایت بلوچها قرار گرفته اند و تابه امروز خود یا آثارشان موجودند، اما اخیراً باظهور جنگهای قومی و مذهبی در خاورمیانه ،اندک افراطیونی جهت مقابله با آن تفکرات افراطیِ دیگر اقوام ومذاهب اعلام وجود نموده اند و خوشبختانه از سویی دیگر در مقابل این گروه تندرو ،طیف معتدل،روشنفکر و تحصیل کرده بلوچ نیز رشد وافری نموده ،بطور کل اکثریت جامعه ی بلوچ مخالف برپایی آتش قومی و مذهبی بوده و است،هرچند این جریان فکری"اعتدالیون" نیز دفاع از حقوق خود را در مقابل متجاوزان مشروع میدانند.
- ناگفته نماند در سده ی اخیر ،خاصاً از نیم قرن گذشته هموطنان غیر بلوچِ بیشماری از سایر استانها همچون یزدیها،بیرجندی ها،آذریها... به سرزمینِ بلوچ نشین مهاجرت و سکنی گزیده اند تا جاییکه زاهدان بعنوانِ پایتخت وحدتِ اقوام و مذاهب لقب گرفته است ،البته همانطور که پیشتر عرض شد این وحدت و آرامش به مذاق تندروهای دو سوی بلوچ و غیر بلوچ خوش نیامده ، بهمین جهت همواره میکوشیدند و میکوشند با طرح برجسته سازی تفاوتها،تبعیضها و مسائلی دیگر تنور تفرقه را روشن نگه دارند ، خوشبختانه تا اینجای کار با خردمندی و تدبیر بزرگان سنی و شیعه،بلوچ و غیر بلوچ.. نقشه یشان خنثی گردیده است، درنتیجه با وجود تنوعهای قومی،فرهنگی ومذهبی... در بلوچستان ،بنظر میرسد در دراز مدت بهترین شیوه تنش زدایی و تغییرِ موضعِ افراطیون و تندروها : اجرای عدالت و برابری فرهنگی،مذهبی،سیاسی وقومی...برای همگان بصورت قانونِ یکسان است.
در مورد دین و مذهب بلوچها قبل از اسلام ، اتفاق نظر وجود ندارد ولی بیشتر حدس و گمانها زرتشتی و آتش پرست بودن بلوچها را اشاره میکند.
لازم بذکر است به لحاظ زبانی و واژگانی بلوچها بیشترین اشتراکات را از سایر اقوامِ منطقه با زبان پهلوی اشکانی،ساسانی و کردی دارند.
- به جهتِ دست یافتن به حقایقِ بيشترِ تاریخی ،اجمالاً مطالبی پیرامون نظریات فوق اشاره خواهد شد: در قدیمیترین تاریخِ مکتوبِ بشر از هرودت پدر علم تاریخ جهان ، نام مکا "گدروزیا"بلوچستان فعلی" مبنی بر شکست اسکندر مقدونی در این سرزمین ذکر شده است. - در کتیبه های بیستون از بلوچ و بلوچستان وقهرمانان این سرزمین بنام "ماکا" به خوبی یاد شده است. فردوسیِ بزرگ نیز در شاهنامه به کرّات از شجاعت و دلاوری بلوچها ومکران با غلظت فراوان یاد کرده است.
در جایی میفرماید: سپاهی ز گردان کوچ وبلوچ/ سگالیده جنگ مانند قوچ - که کس در جهان پشت ایشان ندید/برهنه یک انگشت ایشان ندید....
خلاصه این پهنه از کره خاکی دارای نام آورانی همچون رستم زال،سیاه سوار،یعقوب لیث،میرچاکر،گوهرام،بانری،گل بی بی ،گوهری،همل وجیند،بالاچ، کمبر ،میرغوث بخش بزنجو،بانو رابعه، دادشاه.. و بزرگانی چون مولانا عبدالعزیز و مولانا روانبد"سعدی بلوچستان"...بوده است، که در این بین بطور نمونه میتوان از رشادتهای میرهمل نام برد که توانست با جانفشانی ، پرتغالیها را برای همیشه از سواحلِ مَکُران اخراج نماید یا از فرمانده بانو "گل بی بی" نام برد که با مقاومتهای دلاورانه یش جلوی پیشروی استعمار انگلیس به مرکز ایران را گرفت ، ژنرال دایر از جنگاوری این بانوی بلوچ به وجد آمده بود بهمین دلیل تقاضای ملاقات نمود."منبع کتاب ژنرال دایر انگلیسی"
و اما برای غیربلوچها ؛جاذبه های فرهنگی،هنری ، مکانهای دیدنی و طبیعی... بلوچستان را نیم نگاهی می اندازیم:
موسيقي :بلوچها شاید جزء اولین اقوام منطقه ، که از آغاز زایشِ موسیقی ، انگار با آن متولد و تا به امروز از زمان تولد یک فرد تا فوت آن ،سبکهای مختلف موسیقی را می سرایند،بطورکلی بلوچها دارای سبکهای گوناگون با سازهای متنوع بویژه سُروود"قیچک" ،بینجو،رباب...بوده و هستند،نوع نواختن و آمیزه ی سازهای هر منطقه ی بلوچ " رودبار ، کهنوج وجاسک " ، " ریگان ، نصرت آباد ، خاش و زاهدان" ، "سراوان،ایرانشهر و چابهار تا حدودی متفاوت و رنگِ ویژه و خوشنوازی دارند،البته اینروزها همگام با توسعه موسیقی دنیا،ابزار و ادوات موسیقی مدرنتری نیز در سبد موسیقی بلوچ با سبکهای نوین افزوده شده است.
- ورزشهای باستانی و فکری بلوچ ؛ شامل باصطلاح کَپَگ، کترینجی،چیتی،کستیگ،شنا،کوهنوردی....، که جزئی از زندگی بلوچ و در مناطق مختلف دارای تفاوت و تنوع هستند که زیبایی هرکدامین را می بایست از نزدیک لمس کرد،ضمنا امروز همگام با دنیا ورزشهای نوین مثل فوتبال...در بلوچستان بشدت مورد استقبال قرار گرفته اند.
نظرات کاربران