تپه زنی روی پارچه و لباس زنان بلوچ، حرفه ای پایدار برای مردان بلوچ

 به گزارش پایگاه اطلاع رسانی میار جل ، سیستان و بلوچستان  سرزمینی است با پتانسیل های بالای هنری در حوزه های مختلف به خصوص هنرهای دستی و ترکیبی، اگر گذری به استان سیستان و بلوچستان و به خصوص بلوچستان داشته باشید زیبایی و فرهنگ و هنر و هنرهای دستی و ترکیب های زیبایی از رنگ های مختلف را در لباس  زنان و دختران بلوچ می بینیم که در نقش و نگارهای بی نظیری چشم هر بیننده ای را به طرف خود جلب می‌کند .

حرفه تپه زنی یکی از حرفه هایی است که سال‌ها در دوخت و دوز لباس های زنانه بلوچی یک نیاز اساسی و مهم است که به واسطه آن زیبایی های بی نظیر لباس زنان بلوچ بیشتر و بیشتر می شود  و شاید یکی از دلایل قیمت های نسبت بالای لباس زنان بلوچ همین مورد باشد  که نیازمند استفاده از نقش و نگارهای بی نظیر باشد که هر کدام به تنهایی نیازمند یادگیری به صورت جامع و کامل هستند  و در این گزارش به طور مفصل در خصوص حرفه تپه زنی پرداخته ام و برای پربار تر شدن گزارشمون پای گپ چند نفر از فعالین این عرصه نشسته ام

تپه زنی یا مهر بر روی پارچه

 اولین سوالی که در ذهنم برای من به وجود آمد این بود که اصلا این تپه زنی چیه و ریشه اش از کجا آمده است و برای رسیدن به پاسخ این سوال  با خانم مریم نارویی  فعال  این عرصه هم کلام شدم که وی در این خصوص گفت : تپه یا مهر از چوب درخت  گردو ساخته می شود . تکه هایی چوبی در اشکال و طرح های  مختلف  که به گفته برخی از زنان فعال در این عرصه شاید تعداد مهرها و این تخته ها و تکه های چوبی به بیش از 5 هزار نوع نیز می رسد که در اشکال و اندازه های مختلف ساخته شده اند . قطعه هایی که تهیه و ساخت آن نیز مشکلات فراوان و خاص خودش را دارد  که در  ادامه این گزارش بهش می پردازیم.

 این حرفه بیشتر توسط مردان بلوچ رونق گرفته است

 با وجود این که حرفه تپه زنی فقط به کار بانوان و زنان بلوچ می آید و هیچ مورد اسفاده ای در بین مردان بلوچ ندارد اما بیش از 90 درصد این حرف را  مردان بلوچ مدیریت می کنند و اگر سری به بازار های این حرفه در شهرهای بلوچستا بزنیم می بینیم که تقریبا همه ی امور و تخصص های این حرفه در اختیار مردان و پسران جوانی است که سن بعضی از آنها به 14 سال تا هفتاد سال هم می رسد . نکته ی قابل توجه در این مسئله این  است که هر کدام از این افراد به تنهایی نان آور چندین نفر هستند و از همین حرفه درآمد خود و خانواده ی خود را تامیین می‌کنند .

 از خصوصیات خوب این حرفه هزینه کم و درآمد مناسب آن است 

در ساعاتی که برای تهیه این گزارش به بازار می رفتم موضوعات مختلفی ذهنم  رو درگیر کرد  و  پای صحبت های افراد زیادی نشستم که ارتباط مستقیم به این حرفه داشتند . محمد افکار جوان 22  ساله ای است که  وقتی خودم را بهش معرفی کردم و ازش خواستم یک ساعتی را اجازه بدهد از فضای کارش  بازدیدی داشته باشم . محمد که با روی باز پذیرای ما بود در این خصوص می گوید : حرفه تپه زنی روی پارچه را از  استادش استاد عارف  در شهرستان یاد گرفته است و بیش از دو سال در کنار استادش علم این حرفه را یاد گرفته است و بعدها با سرمایه ای اندک توانسته است برای خودش کسب و کاری راه بیندازد.

سه عدد چرخ خیاطی که ارزش هر کدام از آنها چیزی حدود 6 میلیون تومان است تنها سرمایه محمد افکار است که توانسته است برای خودش فراهم کند و می گوید برای سه نفر از دوستانش نیز با این کار ایجاد اشتغال کرده است . و می گوید از کارش هم راضی است و  همین که توانسته است در شهر خودش برای خود و خانواده اش درآمدی کسب کند برایش قانع کننده است  . از حرفهای محمد به این نتیجه رسیدم که حرفه تپه زنی با وجود برخی از مشکلات خاص خودش می تواند شغل مناسبی برای علاقمندان این حرفه باشد.

استقبال بانوان از پیگیری این حرفه توسط مردان بلوچ

یکی از مسائلی که در حرفه تپی زنی به خوبی دیده می شود حضور فعال مردان و پسران جوان در سنین مختلف از این حرفه است  ، به گونه ای که تقریبا نو در صد کارگاههای تپه زنی سطح منطقه را آقایان مدیریت می کنند و این برای من جالب بود و سوال پیش آمد که علت این گرایش ها چی چیزی است ، برای پی بردن به علت این ماجرا پای صحبت های زهرا نشستیم خانم معلمی که اتفاقی با او در یکی از همین کارگاهها برخورد کردم.

زهرا وقتی پیگیری من را در این خصوص می دید با رویی باز پاسخگوی ابهامات من شد و اظهاراتش هم شنیدینی بود ، او علیت این استقبال را دقت و کیفیت بهتر کار مردان می داند و می گوید : این حرفه با توجه به فراگیر پشدنش در بین آقایون یک بازار رقابتی را ایجاد کرده است و همه ی کسانی هم که وارد این حرفه شده اند با توجه به  دسترسی بهتر و آزاد تر به امکانات  این حرفه بهتر و دقیق تر وارد این صنعت مشده اند و تلاششان بر این است که کار بهتر و با کیفیت تری در اختیار مشتری قرار دهند و این موضوع با عث شده است که مشتری های بیشتری دست و پا کنند.

خیرالنسا یکی دیگر از بانوانی است که می گوید هیچ وقت نمی شود  در این حرفه زنی را پیدا کرد که ظرافت کارش از آقایون بیشتر باشد و ترجیح می دهد سفارش هایش را به آقایون بدهد تا انجام دهند .

محمد از مشکلات این کار هم می گوید و وقتی با سوال من در خصوص مشکلات این حرفه ، رو به رو شد چند لحظه ای متفکرانه به سقف مغازه ا ش نگاه می کند و می گوید : مشکلات کار که زیاد است اما خوب چاره ای ندارند و باید این حرفه را دنبال کنند و امیدوار است که یک روز که کارش خوب رونق بگیرد و جا بیفتتد بتواند درآمد مناسبی برای خود دست و پا کند.

بهبود این صنعت نیازمند ورود بخش خصوصی به این حرفه است

عدم ساخت مهرهای حرفه تپه زنی یکی از معضلات اصلی این حرفه است ، محمد در بخشی از صحبت هایش در این خصوص می گوید : قیمت هر کدام از این مهرها بیت بیست  تا سی هزار تومان است و متاسفانه دلیل این قیمت های سرسام آور این است که این مهرها در استان ما ساخته نمی شود و عمدتا از پاکستان و افغانستان تولید و وارد می شود و این در حالی است که با توجه به بازار خوبی که این  مهرها دارد می تواند در همین استان  ساخته و در اختیار فعالین این عرصه قرار گیرد.

 از محدثه فروشنده خانگی این اقلام در خصوص نوع کارش پرسیدیم که در پاسخ به سوال ما می گوید برای خرید این مهرها به وسیله دامادش که در کار خرید و فروش آن در کشور پاکستان است توانسته است اقدام کند  که آن هم به واسطه برخی دلال های فعال در این صنعت است و تقریبا با واسطه دلال چیزی حدود دو برابر قیمت واقعی هر مهر را باید بپردازد تا بتواند کار و کاسبی اش را پایدار نگه دارد.

مسلم  جوان دیگری است  که می گوید سالهاست در این عرصه دارد فعالیت می کند و بیش از سی شاگرد را تربیت کرده است و هر کدام برای خودشان استادی شده اند و روزگار می گذرانند  ، او نیز در پاسخ به سوال ما  می گوید اگر فقط یک نفر سرمایه گذار در استان  پیدا شود که برای ساخت مهرهای تپه زنی در همین استان اقدام کند کل  بازار استان تامین می شود چرا که  تمام امکانات اولیه ساخت این مهر ها در استان وجود دارد و علاوه بر مهرهای چوبی می توان از ظرفیت مهرهای لاکی نیز استفاده کرد و کلی  فرصت شغلی ایجاد کرد .

 با اتمام حرف های مسلم و محمد افکار به این نتیجه رسیدم که با ورود بخش خصوصی به این صنعت و کمک به مردم به راحتی  می توان چرخ اقتصادی مردم و منطقه را چرخاند. 

محمد در حالی که مشغول گفت‌وگو با من بود با  ورود  مشتری به مغازه اش حواسش به سمت او رفت و ما هم از  او خواستیم تا جواب مشتری اش را بدهد و در حالی که مشغول آماده سازی سفارش مشتری بود شروع به حرف زدن کرد و می گفت : تپه زنی یک حرفه خوب و کم دردسر است و فقط علاقه و زحمت می خواهد که من توانستم آن را یاد بگیرم و خوشحالم که تونستم در این حرفه موفق باشم و تلاش می‌کنم برای اینکه بتونم  کار مفیدی هم انجام بدهم جاضرم برای آموزش کسایی که علاقه به یادگیری  این حرفه را دارند به صورت رایگان اقدام کنم.

محمد  حرف‌های آخرش را  در حالی که لبخند رضایت بر لب‌هایش جاری بود، ادامه داد و گفت :  این حرفه مشکلاتی هم دارد  و البته  خواستههای به حقی که اگر به آنها توجه شود  گره های کور بسیاری از مشکلات بیکاری جوانان حل خواهد شد  و  اگر شرایطی فراهم شود که بتوانیم این حرفه را با همکاری فنی حرفه ای آموزش بدهیم بخش اعظمی از مشکلات بیکاری جوانان نیز حل خواهد شد.

  محمد یاسین جلالزهی