صنایع دستی نماد فرهنگ اصیل، تاریخ کهن و هنر مردم بلوچستان

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی میارجل،

میراث فرهنگی، اقتصاد صنایع دستی و گردشگری به یکی از پایه‌های ثابت و ارکان اصلی در دنیای تجارت امروز تبدیل شده و نقش موثری در توسعه و اقتصاد کشورها دارد.

صنایع دستی به عنوان مکمل بعضی از جاذبه‌های تاریخی و گردشگری که تبلور عینی فرهنگ و هنر بومی مردم است، می‌تواند عامل مهمی در شناساندن فرهنگ و تمدن و جذب گردشگران داخلی و خارجی باشد.

این هنر با ذهن خلاق هنرمندانی توانا و خوش ذوق و با تمام عظمت، فرهنگ و اسطوره های هر منطقه از ایران بزرگ را به زندگی امروز ایرانیان و جهانیان پیوند می‌زند.

در این میان سیستان و بلوچستان نیز دارای صنایع‌دستی متنوع و جذاب بی‌نظیری است که حاصل ذوق و خلاقیت ذهن و دستان توانای زنان و مردان هنرمند این خطه است.

زنان سیستانی و بلوچ، بانوانی صبور، بردبار و با ذوقی سرشار و دستانی توانا بیشتر وسایل خانه را خود در زیباترین شکل درست می‌کنند و از تهیه پارچه، دوخت و تزیین پوشاک و بافت نفیس‌ترین نقوش بر فرش، گلیم و جاجیم و از خاک و گل آثار زیبایی خلق می‌کنند که از دوران باستان تاکنون ادامه داشته و همه نشانگر هنر ناشناخته زنان این استان است.

مردان این سرزمین پرافتخار با فرهنگی غنی در کنار زنان هنرمند و خلاق خویش به فراخور فرصت‌های پیش آمده، به تهیه مصالح و ابزار و مواد اولیه صنایع دستی می‌پردازند تا در این کارهای دستی نیز شریک و یاور همسرانشان باشند.

معرفی صنایع دستی سیستان و بلوچستان

صنایع دستی این استان از جایگاه ویژه‌ای در میان مردم و به ویژه اقوام و عشایر برخوردار است و باعث شده تقریبا هیچ مسافری از سیستان و بلوچستان دست خالی بر نگردد.

نقوش به کار رفته بر روی آثار هنری سیستان و بلوچستان از دیرباز تاکنون توجه هر بیننده‌ای را به خود جلب کرده و همواره مورد توجه گردشگران داخلی و خارجی قرار گرفته است.

سوزن‌دوزی

یکی از هنرهای بسیار زیبای مردم این سرزمین اسطوره‌ای سوزن‌دوزی است که یکی از اصیل‌ترین و زیباترین صنایع دستی کشور به شمار می‌آید و به مدد دستان توانا و فکر خلاق زنان هنرمند بلوچ و سیستانی بر عرصه پارچه جاودان می‌شود بطوری که مردم دنیا بلوچستان را به هنر سوزن‌دوزی می‌شناسند.

هنر سوزن‌دوزی با نقش گل‌ها، بوته‌ها و ترکیب رنگ‌ها مهمترین زیور لباس زنان بلوچ است.

رومیزی، سجاده، کوسن، روتختی، جانماز، سفره عقد، اشارپ، پشتی و مانند آن از انواع محصولات سوزن‌دوزی است.

اسپکه، بمپور، فنوج، ایرانشهر، پیپ، مته سنگ، چانف نیکشهر، روستاهای ایرندگان و مارندگان خاش، جالق، سوران، گُشت، کله‌گان سراوان و زاهدان عمده ترین مراکز سوزن‌دوزی سیستان و بلوچستان هستند.

پریواردوزی

این نوع دوخت که پلیوار نیز نامیده می‌شود، نوعی گل‌دوزی بر روی پارچه است که مواد اولیه و ابزار کار مانند سایر رشته‌های سوزن‌دوزی، نخ، پارچه و سوزن است.

دوخت مستقیما بر روی لباس انجام می‌شود و مانند سوزن‌دوزی بلوچی به پارچه‌ای با تارو پود منظم و عمود برهم نیازی نیست.

پریوار بیشتر بر روی حاشیه روسری و اشارپ زنان بلوچ بکار می‌رود و در بعضی مناطق مانند ایرندگان بر روی لباس در قسمت پیش سینه، سرشلوار و دور آستین دوخته می‌شود.

این هنر در میان اهالی بومی رایج است و در روستاهای سراوان و ایرانشهر به کار می‌رود.

سکه‌دوزی

این هنر به دلیل مصارف تزیینی و زینتی پس از سوزن دوزی جایگاه ویژه ای در بین مردم به ویژه مسافران و گردشگران دارد.

در این هنر از مواد و مصالحی مانند آیینه‌های ریز و درشت، پولک، منجوق و مروارید، خرمهره، دکمه صدفی، نوار یراق، پارچه، سکه و صدف استفاده و بیشتر در جشن‌ها و ازدواج‌ها استفاده می‌شود.

سکه دوزی و آینه دوزی در جهیزیه اغلب دختران سیستان و بلوچستان دیده می‌شود.

زیورآلات سنتی سیستان و بلوچستان

طلا همواره اهمیت زیادی در زندگی بشر داشته و اغلب برای خودآرایی و گاه ریشه مذهبی دارد و به عنوان بخشی از بهای عروسی از طرف خانواده داماد به عروس هدیه داده می‌شود.

وجود کوره‌های ذوب فلز در سیستان و بلوچستان شاید قدیمی ترین کوره‌های ذوب فلز در جهان باشد که نشان از قدمت هنر فلز سازی در این منطقه دارد.

هنر زیورآلات سنتی در این منطقه آمیزه ای از هنر میناکاری، مرصع کاری، مشبک کاری، منبت کاری و کنده کاری است.

این هنر دارای تنوع بی‌نظیر بیش از ۵۰ گونه مختلف است که می‌توان از انواع آن به دُر (گوشواره)، چوری (النگو)، سربند، کپگو (گردن بند) و تاسنی (سنجاق سینه) اشاره کرد.

سفال و سفالگری

روستای کلپورگان مهمترین مرکز تولید سفال سیستان و بلوچستان است که قدمت آن در این هنر به پنج الی هفت هزار سال می‌رسد.

زنان بلوچ، سفال‌ها را با دست می‌سازند و از چرخ سفالگری استفاده نمی‌کنند و برای تزیین کردن سطح سفال‌ها از ترکیب آب و تیتوک (سنگی که از کوه بیرک در نزدیکی محل بدست می‌آورند) استفاده می‌کنند، بعد با یک تکه چوب نازک خرمای وحشی، روی سفال طرح و نقش می‌زنند.

رنگ نقش‌ها قبل از پخت سفال قهوه‌ای متمایل به قرمز است و پس از حرارت دیدن سیاه رنگ می‌شود.

سفالگری اکنون در کلپورگان سراوان، هلونچکان نیکشهر و روستای کوه میتک سرباز جریان دارد.

از محصولات سفالی می‌توان به کاسه، بشقاب، قندان، قوری، گلدان، سینی، کوزه، چلیم وغیره اشاره کرد.