نخل گیاهی اعجاب انگیز در بلوچستان
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی میارجل،گیاه نخل از قدیمیترین گیاهانی است که در دنیا وجود داشته است و نمادی از مقاومت و پایداری در برابر شرایط نامساعد شناخته میشود که امکان اسکان انسان را در سرزمینهای گرم و غیر حاصلخیز جهان ایجاد کرده است. میوه این گیاه خرما است که از نظر ارزش غذایی بسیار مفید و پراهمیت می باشد.در گزارش زیر با مراحل کاشت، نگهداری و فواید این گیاه ارزشمند بیشتر آشنا میشویم که خواندن آن برای همراهان همیشگی میارجل خالی از لطف نیست.
با گیاه شناسی نخل خرما آشنا شویم:
درخت خرما گیاهی تک لپه و متعلق به تیره نخل و بومی مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری است. تنه این درخت از باقی مانده الیاف برگ خرما به جود میآید و به شکل ستونی عمودی، استوانهای، بدون هیچ انشعاب و دارای ابعاد یکسان در تمام طول تنه است و رشد آن همواره رو به بالاست. میانگین قطر تنه نخل خرما معمولا ۴۰ تا ۵۰ سانتیمتر، ارتفاع آن ۱۰ تا ۲۰ متر و رنگ آن قهوه ای است. ریشه نخل خرما به راحتی به عمق خاک نفوذ میکند و در محدوده وسیعی گسترش مییابد. به طور کلی تراکم بالا و حضور ریشههای اولیه در عمق سبب میشود تا نخل خرما از رطوبت عمقهای پایین خاک اسـتفاده کند و بدین وسـیله تنشهای آبی و خشـکی را تحمل کند از این رو یکی از دلایل اصلی مقاومت درختان خرما به خشکی، سیستم ریشهای خاص این گیاه است.برگهای درخت خرما پهن، بلند و بسیار زیبا هستند و از نظر استحکام و زُمختی به نظر میرسد که از پلاستیک ضخیمی ساخته شدهاند. این برگها به راحتی رطوبت خود را از دست نمیدهند و در برابر باد و طوفان شدید نمیشکنند. طول عمر برگ خرما به ۷ سال میرسد. میـوه خرمـا انواع گوناگونی دارد و اغلب مسـتطیلی شـکل بـا پوسـتی بـه رنـگ قهـوهای تیـره متمایـل به قرمـز یـا زرد قهـوهای اسـت. پوسـت میـوه پـس از رسـیده شـدن، بسـیار نـازک و لطیـف میشـود. میوه خرما بسـیار شـیرین و دارای یـک هسـته منفـرد و بسـیار سـخت اسـت. خرما گیاهی دو پایه است و به دو صورت نر و ماده وجود دارد. جالب است بدانید فقط درخت نخل ماده میوه میدهد، ولی برای میوه دادن درختان ماده حتما بایستی تعدادی درخت نر در نخلستان وجود داشته باشد تا عمل گرده افشانی انجام شود.
اصول کاشت و نگهداری نخل خرما چگونه است:
درخت خرما گیاهی کم توقع است و در هر نوع خاک از شن خالص تـا خاکهـای سنگین رسوبی کـه نیازهای اولیه نخل را برای استقرار درخاک فراهم و مواد معدنی و آب مورد نیازش را تأمین میکند و دارای زهکـش باشد و نسـبت بـه آب نفوذپذیـر باشـد، قادر بـه رشـد اسـت. با این وجود بهترین نوع خاک برای نخل خرما خاکهای عمیق، زهکشدار با بافت نسبتاً سبک و دارای مواد آلی کافی و قدرت نگهداری آب کافی است. دمای ایده آل برای کاشت و نگهداری درخت نخل دمای ۲۵ تا ۳۲ درجه سانتیگراد است. گرمای بسیار شدید روی تبخیر و تعرق نخل اثر میگذارد وکم آبی را تشدید میکند. همچنین روی گرده افشانی، به ویژه اگر با تنش کم آبی همراه باشد، تأثیر منفی خواهد داشت. خرما به کم آبی بسیار مقاوم است و بارندگیهای فصلی برای رشد این گیاه کفایت میکند. با این حال آبیارى درختان خرما در مناطق مختلف بستگى به شرایط موجود در آن منطقه دارد. به یاد داشته باشید، رشد خرما در نقاطی میسر است که دارای زمستان معتدل و تابستان گرم و خشک برای رسیدن میوه باشد و مدت ۵ تا ۷ ماه از زمان گرده افشانی تا برداشت میوه باران یا رطوبت بیش از اندازه وجود نداشته باشد.
درخت نخل از آن آفریدههای عجیب خداست:
نخل درختی است که همه چیزش برای انسان مفید و قابل استفاده است. تنه آن در ساختمانسازی استفاده میشود و تنه نخلی که در ساخت سقف ساختمان یا ستونها استفاده میشود، در حدود 300 تا 500 سال عمر میکند.از گونه های متنوع آن برای زیبایی بلوارها، معابرو حتی در اندازه های کوچکتر برای تزیین منازل استفاده می شود. در میانه تنه نخل مغز ترد و شیریرنگی وجود دارد که شیرین و گس است و «پنیر نخل» نامیده میشود و بسیار مقوی و گرانقیمت است. در ابتدای بهار که نخل شکوفه میزند، شکوفهها را -که تارونه نام دارد- میچینند و از آن عرق تارونه میگیرند که مانند بقیه عرقیجات مفید و درمانگر دردهای معده است. عرق تارونه مقوی، گرم و برای قلب مفید است. از لیف خرما هم که انواع حصیر، پرده، جارو، کیف، سبد، بادبزن و... میبافند. از خرماهای نامرغوب برای درست کردن سرکه استفاده میکنند که طرفداران خاص خودش را دارد. سرکه خرما طعم خوبی دارد و برای بعضی ترشیها فوقالعاده است. از جمع کردن خرماها در ظرف، شیره خرما گرفته می شود که از خود شیره خرما، قند و عسل خرما تهیه می شود. از دیگر فرآوردههای خرما، تهیه اسانس خرما برای صنایع نوشابه سازی و رنگهای شیمیایی خوراکی است و حالا دیگر محصولاتی چون شکلات خرمایی، خامه خرما، انواع کیک و کلوچههای مغز خرمایی و... آنقدر معروف هستند که نیازی به توضیح ندارند. میوه خرما و رطب هم که در انواع گوناگون در بسته بندی های متنوع همواره مورد توجه عموم مردم بوده و هست.
رطب و خرما چه تفاوتی با هم دارند:
خیلیها فکر میکنند رطب همان خرماست ولی این دو با هم تفاوت دارند. فرآیند رشد میوه نخل به اینصورت است که ابتدا شکوفههای نخل ماده تبدیل به میوهای سبز و سفت و هستهدار میشود که به آن (چاقالی) میگویند. در مرحله بعد چاقالیها ممکن است زرد یا قرمز شود که به آن (خرما خارک) میگویند، آفتاب داغ مناطق گرمسیری پس از مدتی خارک را تیره رنگ و آبدار میکند که به آن رطب میگویند. بعضی از انواع نخلها میوهشان وقتی رطب هستند چیده و استفاده میشود؛ مثل رطب مضافتی و کبکاب (زرد طلایی) و بعضی دیگر باید بعد از مرحله رطب، 20 روز در گرمای خرماپزان مناطق گرمسیر بر سر نخل بماند تا نیمه خشک شود که به آن خرما میگویند.
خرما دارای فواید فراوانی است:
فواید سلامتی خرما، آن را به یکی از بهترین موادغذایی برای رشد عضلانی تبدیل کرده است. افراد به طرق مختلف خرما مصرف میکنند، مثل مخلوط کردن خمیر آن با شیر، ماست یا همراه با نان و کره برای خوشمزه و سالمتر کردن غذاها. این خمیر هم برای بزرگسالان و هم کودکان بسیار مفید است، مخصوصاً در طول دوران ریکاوری از بیماریها. براساس تحقیقات پزشکی جدید، گفته میشود که خرما برای پیشگیری از سرطان شکم نیز مفید است. همچنین مسلمانان روزه خود را با خرما باز میکنند زیرا به آنها کمک میکند بعد از ساعتها روزهداری، پرخوری نکنند. وقتی بدن موادمغذی خرما را جذب میکند، احساس سیری آرام میشود. خرما به این دلیل که سرشار از فیبرهای طبیعی و بسیار غنی از ویتامینها و موادمعدنی است، فواید بیشماری برای سلامتی دارد. این محصولات طبیعی حاوی روغن، کلسیم، سولفور، آهن، پتاسیم، فسفر، منگنز، مس و منیزیم هستند که همه برای سلامتی بسیار مفیدند. گفته میشود که مصرف یک خرما در روز برای داشتن یک رژیمغذایی متعادل لازم است.
خرما درمانی برای بیماری های مختلف است:
خرما به مقابله با یبوست، اختلالات روده، افزایش وزن، مشکلات قلبی، ضعف جنسی، اسهال و سرطان شکم کمک میکند خرما یک مادهغذایی ملین است،به همین دلیل برای کسانیکه از یبوست رنج میبرند بسیار مفید است. برای بهره بردن از خاصیت ملینی خرما، باید تعدادی از آن را از شب تا صبح در آب خیس کرده و صبح آن را به شکل شیره مصرف کنید. محتوی نیکوتینی خرما برای درمان بسیاری از انواع اختلالات روده مفید شناخته شده است. مصرف مداوم خرما کمک میکند همیشه رشد ارگانیسمهای پاتولوژیک را تحت مراقبت قرار داده و درنتیجه به رشد باکتریهای مفید در رودهها کمک شود. خرما بخش مهمی از یک رژیمغذایی سالم به شمار میرود. خرما از قند، چربی، پروتئین و همچنین بسیاری ویتامینهای لازم تشکیل شده است. مصرف آن همراه با رب خیار به از بین بردن لاغری مفرط کمک میکند. یک کیلوگرم خرما حدود ۳۰۰۰ کالری در خود دارد که این کالریها به تنهایی برای برطرف کردن نیاز روزانه بدن انسان کافی است. مصرف خرما برای سالم نگه داشتن قلب بسیار مفید است. وقتی خرما یک شب در آب خیسانده شده و صبح کاملاً له شده و مصرف شود، برای ضعف قلب بسیار مفید است. مصرف آن دو بار در هفته قلب را قویتر میکند. خرما حتی برای بالا بردن استقامت جنسی در بدن انسان نیز مفید است، یک مشت خرما وقتی شب تا صبح در شیر بز خیسانده شود، با همان شیر آسیاب شده و با مخلوط هل و عسل، به محصولی بسیار عالی برای بالا بردن قوای جنسی تبدیل خواهد شد. خرمای رسیده حاوی پتاسیم است. پتاسیم برای کنترل اسهال بسیار مهم است. آنها به راحتی هضم شده و برای برطرف کردن مشکل اسهال بسیار مفیدند. خرما بعنوان محصولی بسیار عالی برای سمزدایی الکل شناخته شده است. برای مسمومیت الکل، خرما بسیار سریع سمزدایی میکند. باید شب تا صبح خیسانده شده و له شود تا از ارزش غذایی آن استفاده بیشتری گردد. خرما برای درمان سرطان شکم بسیار مفید شناخته شده است. محصولی بسیار مفید برای کلیه گروههای سنی است، طبیعی بوده، به اندازه داروها روی بدن خوب تاثیر میگذارد و مصرف آن عوارضجانبی به دنبال ندارد. خیلی سریع هضم میشود و برای ذخیره کردن انرژی اضافی استفاده میشود.
خرما جایگزین مناسبی برای قند می باشد:
خرما پادشاه شیرینیها نامیده میشود و مادهغذایی ایده آلی است که به راحتی رژیمغذایی شما را متعادل میکند. خرما ظرف نیم ساعت به بدن خسته شما انرژی ویژهای میدهد و بهترین غذا برای زنانی است که به تازگی زایمان کردهاند. انجمن سرطان امریکا مصرف ۳۵-۲۰ گرم خرما در روز را توصیه میکند. گفته میشود که خوردن یک خرما در روز باعث میشود تا پایان عمر چشمانی سالم داشته باشید. فسفری که در ترکیب غذایی خرما وجود دارد، باعث فعال شدن سلولهای عصبی میشود و آهن آن به گلبولهای قرمز خون نیرو میدهد و مانع ایجاد کمخونی در افراد میشود و حتی کمخونی افراد را هم درمان میکند. خرما مقوم معده و جمعکننده آن است و کلسیم آن موجب تقویت و تسریع رشد کودکان میشود و نیروی بدنی بزرگسالان را افزایش میدهد.ویتامینهای خرما باعث افزایش قدرت بینایی میشود، از خشکی پوست و ناخن و موها جلوگیری و هوش را تقویت میکند.
زیاده روی در مصرف خرما؛به بدن ضرر می رساند:
زیادهروی در خوردن خرما فرد را به امراض سوداوی مبتلا میکند و گرفتگی کبد و طحال را به دنبال دارد. همچنین پوسیدگی دندان و جوش زدن داخل دهان از نتایج زیاد خوردن خرماست. کسانی که گرمی زیاد اذیتشان میکند و با خوردن خرما بدنشان جوش میزند، میتوانند با استفاده از مخلوط خرما و ماست که بسیار مفید و مغذی است، از مزیت خوردن هر دوی آنها برخوردار شوند.
خرما به دو روش تکثیر میشود:
تکثیر از طریق بذر (هسته) قدیمی ترین روش تکثیر خرما می باشد وتقریباً منشاء همه ارقام موجود در دنیا بذر می باشد تکثیر از طریق بذر در برنامه های تجاری تولید خرما منسوخ شده می باشد. تکثیر از طریق بذر عمدتاً در برنامه های اصلاح وبه نژادی خرما و همچنین تولید نهال به منظور مصارف غیر خوراکی نظیر احداث فضای سبز یا تولید چوب به منظور نئوپان سازی می تواند مفید باشد. تکثیر از طریق پاجوش منجر به حفظ کلیه صفات و خصوصیات پایه مادری در گیاه جدید می گردد در حال حاضر رایج ترین مناسب ترین و ارزان ترین روش تکثیر نخل در دنیاست که توسط نخل کاران ایران نیز در نخلستانها انجام می شود.
پاجوش باید ویژگی های زیر را دارا باشد:
پایه مادری پاجوش باید سالم و شاداب باشد و باید جوان در وضعیت رشد سریع به قدر کافی بزرگ و تقریباً استوانه ای شکل باشد. پاجوش باید ریشه دار باشد و توسط کارگران ماهر و مجرب از تنه مادری جداسازی شده باشد. محل قطع پاجوش باید کوچک صاف بدون ترک و شکاف باشد. هیچ گونه آلودگی به آفات و بیماریها نداشته باشد. تعداد پاجوشهای متصل به تنه مادری نباید زیاد باشد مناسب ترین تعداد ۵ـ۳ پاجوش پای هر نخل مادری است. وزن پاجوش بین ۲۵ـ۱۰ کیلوگرم، سن ۵ـ۳ ساله و قطر قاعده آن ۳۵ـ۲۰ سانتی متر باشد.
تکثیر از طریق پاجوش معایبی نیز دارد:
تولید پاجوش معمولاً در دوره کوتاهی از زندگی نخل (۲۰ـ۸ سال اول ) صورت می گیرد. درصد تلفات نسبتاً بالا و نیاز به واکاری مجدد دارد( میانگین درصد گیرایی پاجوش در ارقام مختلف حدود ۶۰% است) زمان نسبتاً طولانی جهت ثمر دهی (۶سال به بالا) نیاز است. عدم امکان تولید انبوه نهال (هر درخت خرما در طول عمر خود حداکثر ۳۰ ـ ۲۰ پاجوش در شرایط مطلوب تولید می کند) نیاز به کارگر ماهر و مجرب جهت جداسازی از تنه مادری دارد و جداسازی آن هزینه بر است. امکان انتشار آفات و بیماریها نیز وجود دارد.
عواملی که در گیرایی پاجوش موثر هستند:
برای گیرایی پاجوش به عواملی همچون رقم،زمان کاشت پاجوش و نحوه جداسازی نیاز داریم. گیرایی پاجوش ها در ارقام مختلف متفاوت است که بستگی به قدرت ژنتیکی ریشه زایی و تحمل شرایط ناهنجار محیطی دارد. براساس تجارب موجود در کشور مناسب ترین زمان جهت انتقال و کاشت پاجوش در اغلب مناطق خرما خیز کشور به ترتیب فصلهای بهار و پاییز میباشد. برای جداسازی پاجوش از پایه مادری هم ابتدا باید نخلستان ها را آبیاری نمود بعد از گاورو شدن خاک پای نخل باید خاک اطراف آن را کنار زد به طوری که محل اتصال پاجوش به پایه مادری ظاهر گردد
آفات و بیماریهای نخل خرما چیست:
زنجرک خرما یکی از آفات زیانآور مناطق خرماخیز است. حشرات بالدار و پورههای آن به وسیله خرطوم خود شیره برگها و مواد سبزینه را مکیده و فضولات شیرین و چسبناکی از خود در بالا و زیر برگ ترشح میکنند و در نتیجه میوههای خرما ریخته و آنچه میماند نامرغوب و لاغر و غیر قابل مصرف میشود.
گزارش از:شیدا حسن زهی
نظرات کاربران