نگاهی به اقلیم‌های هوایی و جغرافیای بلوچستان/ بلوچستان‌ به سه ناحیه آب و هوایی متنوع تقسیم می شود

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی میارجل، بلوچستان امروزی بخشی از استان سیستان و بلوچستان است؛ این استان در منتهی الیه جنوب شرق کشور ایران میان ۲۵ درجه و ۳ دقیقه تا ۳۱ درجه و ۲۸ دقیقه از عرض شمالی و ۵۸ درجه و ۴۷ دقیقه تا ۶۳ درجه و ۱۹ دقیقه طول شرقی به ترتیب از خط استوا و نصف النهار مبدا واقع شده است. وسعت آن ۱۸۷۵۰۲ کیلومتر مربع که ۱۵۱۹۷کیلومتر مربع بخش سیستان و ۱۷۲۳۰۵ کیلومتر مربع آن بخش بلوچستان تعیین شده است. مساحت آن بیش از ۱۱ درصد مساحت کل کشور است. بلوچستان دارای تنوع آب و هوایی،گیاهی و جانوری  بسیار متنوع و چشمگیر می باشد‌. در این گزارش با وضعیت جغرافیایی بلوچستان‌ بیشتر آشنا می‌شویم که خواندن آن برای همراهان همیشگی میارجل خالی از لطف نیست.

بلوچ ها چگونه در بلوچستان کنونی ساکن شدند..

برای مهاجرت بلوچ از حوالی کرمان و فارس به سوی مکران،سیستان،حوالی رود سند و جلگه هند،به ترتیب سه مرحله را می‌توان در نظر گرفت: همزمان با هجوم سلجوقیان و سرنگونی حکومت دیالمه و غزنویان در ایران، همزمان با هجوم چنگیز خان مغول، همزمان با هجوم تیمور گورکانی پس از این مهاجرت ها بود که بلوچ ها کم‌کم در بلوچستان کنونی ساکن شدند و با اقوام بومی پیشین آن و مهاجران دیگری که از جاهای دیگر کوچانده شده بودند آمیخته شدند. به نظر می‌آید که بلوچ های تازه وارد بر ساکنان بومی و مهاجران دیگر غلبه یافته و آنها را با خود یکسان کردند و نام همگانی بلوچستان را به این سرزمین دادند. مهاجرت بلوچ ها از جاهای دیگر به بلوچستان کنونی به یکباره نبوده است. آنها در زمان‌های مختلف به این سرزمین آمدند بسیاری از آنها در طول این مهاجرت ها در مسیر مانده‌اند و تغییر هویت دادند‌. بعضی ها پس از سکونت در حوالی گیلان،البرز،کرمان و در نهایت بلوچستان کنونی به اجبار و یا به اختیار به جاهای دیگر رفته و یا برده شده‌اند‌. دسته‌های از آنها موفق شده اند که دوباره به بلوچستان برگردد مانند رفتن بلوچها به شامات و برگشت مجدد آنها به بلوچستان، رفتن به سند و برگشت مجدد به بلوچستان. به نظر می‌آید که بلوچها پس از رسیدن به سرزمین بلوچستان کنونی احساس راحتی بیشتری کردند و از حمله بیگانگان دورتر بودند و توانستند سرزمینی برای خود تصاحب کنند. بر اساس روایات مربوط بلوچستان در طول حیات تاریخی خود با اقوام مختلف از جمله مردم ایران (سیستان،طبرستان،کرمان،خراسان) عربستان و آفریقا روابط سیاسی اجتماعی فرهنگی و اقتصادی داشتند. بلوچستان امروزی بخشی از استان سیستان و بلوچستان است این استان در منتهی الیه جنوب شرق کشور ایران میان ۲۵ درجه و ۳ دقیقه تا ۳۱ درجه و ۲۸ دقیقه از عرض شمالی و ۵۸ درجه و ۴۷ دقیقه تا ۶۳ درجه و ۱۹ دقیقه طول شرقی به ترتیب از خط استوا و نصف النهار مبدا واقع شده است. وسعت آن ۱۸۷۵۰۲ کیلومتر مربع که ۱۵۱۹۷کیلومتر مربع بخش سیستان و ۱۷۲۳۰۵ کیلومتر مربع آن بخش بلوچستان تعیین شده است. مساحت آن بیش از ۱۱ درصد مساحت کل کشور است. حدود چهارگانه آن از شمال کشور افغانستان، از شرق به کشور پاکستان، از جنوب به دریای عمان، از غرب به استانهای کرمان و هرمزگان محدود است. امروزه بلوچ‌ها در خارج از سرزمین بلوچستان(بلوچستان ایران و بلوچستان پاکستان)، درجاهای دیگر نیز زندگی می‌کنند. از محل سکونت امروزی ها می تواند در ایالات سند و پنجاب پاکستان، استان‌های خراسان،کرمان،هرمزگان و گلستان در ایران، مناطق نیمروز، هلمند و فراه در جنوب افغانستان، منطقه ترکمنستان، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس به ویژه عمان و آفریقا نام برد. جمعیت‌های کوچکتری از بلوچ ها به صورت پراکنده از گذشته در هندوستان و تعدادی اخیراً در اروپا و آمریکا هم دیده می‌شوند.

بلوچستان به سه ناحیه آب و هوایی تقسیم می‌شود..

به طور کلی، سه ناحیه آب و هوایی برای بلوچستان قابل شناسایی است این سه ناحیه عبارتند از: ناحیه معتدل: شامل بخش های عمده شهرستان های خاش و زاهدان، ناحیه گرم و خشک: شامل بخش های عمده شهرستان های ایرانشهر،نیکشهر،سرباز،سراوان، سیب سوران،مهرستان،دلگان و بخش های کوچکی از شهرستان‌های خاش و زاهدان؛ ناحیه گرم و مرطوب: شامل شهرستان‌های چابهار و کنارک و بخش از شهرستان‌های نیکشهر. در ناحیه معتدل در بعضی از شب های پاییز و زمستان امکان نزول دما تا حدود ۱۰ درجه سانتیگراد زیر صفر وجود دارد. در همین ناحیه در اوج گرمای تابستان احتمال صعود دما در روز به بالای ۴۰ درجه سانتیگراد نیز وجود دارد. شهرهای زاهدان و خاش و حواشی آن ها دارای چنین هوایی هستند. ناحیه کوهستانی تفتان که خوش آب و هواترین منطقه بلوچستان به حساب می‌آید در همین ناحیه قرار دارد. در ناحیه گرم و خشک در بعضی از شب های پاییز و زمستان امکان نزول دما تا حدود پنج درجه سانتیگراد زیر صفر و در اوج گرمای تابستان امکان صعود دما تا حدود ۵۰ درجه سانتیگراد وجود دارد. در بخش‌های بسیار کوچکی از ناحیه گرم و مرطوب به ندرت ممکن است در سردترین شب های پاییز و زمستان دما به حدود صفر درجه نزول کند و در گرمترین روزهای تابستان به ندرت دما از ۳۵ درجه بالاتر می‌رود. شهرهای چابهار و کنارک در این ناحیه قرار دارند. مناطق واقع در این ناحیه آب و هوایی، از اواسط مرداد ماه تا اواسط شهریورماه تحت تاثیر جریانی به نام مونسون قرار می‌گیرند که این جریان اثر شگفت انگیزی در مطبوعیت هوای این ناحیه دارد. دمای هوا در این ناحیه در مقایسه با دیگر نواحی ایران تقریباً همیشه بهار به حساب می آید. شاید به  همین دلیل بعضی از صاحب نظران در وجه نامگذاری چابهاران را چهار بهار:چهار فصل بهار می نامند.

کوه های بلوچستان‌ دنباله ایی از رشته کوههای مرکزی ایران هستند..

 کوههای بلوچستان دنباله ایی از رشته کوه‌های مرکزی ایران هستند. این کوهها شامل ناهمواریهای مشرق چاله لوت و ارتفاعات دیواره شرقی و جنوبی چاله جازموریان هستند. این کوه‌ها به هم متصل نیستند، بلکه حوضه های پست داخلی در فواصل آنها رشته های مجزایی را به وجود آورده‌اند. بعضی از کوههای شاخص در بلوچستان عبارتند از ارتفاعات تفتان،ملک سیاه،کوه سیاهان، کوهک،پیرسهران،بزمان،بم پشت،بیرک،سرباز، آهوران،آزباگ،فنوج اسپیدان و برآمدگی‌های کناره‌های دریای عمان. مرتفع ترین آنها تفتان،با ارتفاع ۴۰۴۲ متر در ۵۰ کیلومتری شمال شهر خاش و پست ترین آنها برآمدگی‌های کناره‌های دریای عمان است. پهنای این کوهستان‌ها از شمال به جنوب افزایش می‌یابد. بیشترین پهنای این کوهستان‌ها از کوه‌های فنوج در شهرستان نیکشهر در غرب آغاز شده و تا اتفاقات کوهک در شهرستان سراوان در شرق خاتمه می‌یابد. بعضی از شاخصه‌های کوههای بلوچستان عبارتند از: تفتان(آتشفشانی،دارای چشمه‌های آب گرم،چراگاههای دام،کوهنوردی،جاذبه های گردشگری و اهمیت در فرهنگ عامه مردم)، بزمان با ارتفاع ۳۴۹۷(دارای ارزش کوهنوردی،آب‌های معدنی،چراگاههای دام، اهمیت در فرهنگ عامه مردم)، بیرک (دارای ارزش کوهنوردی،آبهای معدنی،چرای دام،جاذبه های گردشگری)، ملک سیاه کوه(آتشفشان خاموش با ارتفاع ۱۶۴۲ متر، نقطه حایل کشورهای ایران، پاکستان،افغانستان) بم پشت(چراگاههای دام،جاذبه های گردشگری،حد فاصل شهرستان سراوان و سرباز)، پیر طهران (حدفاصل کویر لوت و بلوچستان، چراگاههای دام،جاذبه های گردشگری). قابل ذکر است که کوههای بلوچستان دارای مکان های معدنی چراگاه های دام و جاذبه های گردشگری هستند که تاکنون از این قابلیت‌ها به خوبی استفاده نشده است‌. این کوهها همچنین سرچشمه بسیاری از رویدادهای داخلی و بین المللی هستند و نقش بسزایی در تعادل آب و هوایی بلوچستان دارند. یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های بلوچستان وجود ارتفاعات گِل فِشان در شهرستان‌های کنارک و خاش- ناپگ در شهرستان کنارک و پیرگِل در شهرستان خاش-با ارزش‌های خاص خود است.

بلوچستان یکی از خشک ترین مناطق کشور است..

از نظر میزان آب، بلوچستان یکی از خشک ترین مناطق کشور است که میزان متوسط بارندگی سالیانه در آن به حدود ۱۰۰ میلی‌متر می‌رسد. منابع تامین آب آن عبارتند از نزولات آسمانی،رودخانه‌های فصلی و دائمی،آب‌های زیرزمینی و دریا. امکانات استحصال آب ها عبارتند از: سدها،بندهای آبی،کانالها ها ونهرها، چاه‌ها چاهکها،قنوات،چشمه ها،پمپاژ از دریا.

با رودخانه های معروف بلوچستان آشنا شویم...

رودخانه‌های معروف در بلوچستان عبارتند از: بمپور، سرباز،باهوکلات،کاجو،کهیر،رابچ(فنوج)، بی چند، نسپران، سورک، سدیج،ماشکید،تهلاپ،سیلابهای تفتان، سیلابهای زاهدان و سیلابهای اتفاقات غربی زاهدان. در مورد هریک از رودخانه ها توضیحات مختصری را خواهیم داد.

بمپور:از ارتفاعات کارواندر در شهرستان خاش سرچشمه می‌گیرد و پس از پیوستن به شاخه‌های ایرندگان،دامن،گران نیلان،کنارو،کهیری،آب دزدان، کاسکین،پیر مادانی و مسکوتان به ریگزارهای  جازموریان می‌ریزد. سد بمپور بر روی همین رودخانه بسته شده و قسمتی از جلگه ی بمپور به وسیله آن مشروب می شود.

سرباز:از به هم پیوستن رودهای فرعی ارتفاعات ایرافشان،زابلی،همنت،آهوران و روستاهای اطراف مسیر رودخانه در شهرستان‌های سرباز و نیکشهر تشکیل شده و یکی از شعبه‌های اصلی رودخانه بزرگ باهوکلات را تشکیل می‌دهد. این رودخانه دائمی است و در مسیر خود باغ های زیبای سرباز را که از نظر تنوع درختان میوه در استان و شاید در کشور بی‌نظیر باشد آبیاری می کند. قسمتی از زیستگاه تمساح پوزه کوتاه در این رودخانه است.

کاجو:یکی از شعبه‌های اصلی رودخانه بزرگ باهوکلات است که از ارتفاعات آهوران در شهرستان نیکشهر سرچشمه می‌گیرد.

کهیر: این رودخانه سیلابی است و از ارتفاعات تنگ سر هه و اطراف نیکشهر چشمه می گیرد و در غرب کنارک به دریای عمان می ریزد. سد کهیر بر روی این رودخانه در حال احداث است.

رابچ(بنت-فنوچ):این رودخانه از ارتفاعات فنوج و سرهه در شهرستان نیکشهر چشمه گرفته و به شعبه های نسپوران و شاداپ پیوسته و پس از مشروب کردن روستاهای اطراف و بخش بنت به سوی جنوب سرازیر شده و به دریای عمان می ریزد.

پیچنڈ:از ارتفاعات پیچنڈ سرچشمه می‌گیرد و پس از آبیاری روستاهای تلنگ،دیرمان و کوچَه به دریای عمان می‌ریزد. روستاهای اطراف رودخانه دارای قابلیت‌های کشاورزی و دامداری مطلوبی هستند.

نسپران:از ارتفاعات جنوبی بلوچستان سرچشمه می‌گیرد و پس از مشروب ساختن روستاهای اطراف خود به سوی جنوب ادامه یافته و در خود رابچ به دریای عمان می ریزد.

شیدا حسن زهی