قربان عید بندگی ، مهربانی و طهارت مردم بلوچ/ روزی که کینه را از بلوچستان می برد

پایگاه اطلاع رسانی میارجل، محمد یاسین جلالزهی: امروز  عید قربان است ، روزی فرخنده که برای تک تک مسلمانان دارای اهمیت ویژه است .  این عید در بلوچستان با نام مزنیین عید معروف است و بزرگترین و مهم ترین عید مردم  در بلوچستان است . عید قربان مانند دیگر اداب و رسم و رسومات قوم بلوچ دارای اهمیت فراوان است و در این گزارش به طور مفصل به آن پرداخته ام . ضمن تبریک این روز عزیز این گزارش را در همین موضوع به شما تقدیم می کنم .

اهمیت اعیاد در فرهنگ بلوچستان

اعیاد مذهبی در هر نقطه از کشور عزیزمان ایران دارای جایگاه ، رسم و رسومات خاصی هستند ، عید سعید قربان یکی از بزرگترین اعیاد مسلمانان جهان است که در گوشه گوشه دنیا دارای احترام و عظمت خاصی است . این عید در کنار عید سعید فطر یکی از بزرگترین اعیاد مسلمانان است که در جغرافیایی فعلی بلوچستان و در نزد مردم بلوچ از اهمیت ، احترام و جایگاه ارزشمند و فراوانی برخوردار است.

 این عید در میان دیگر اقوام ایران بزرگ در کشورمان ایران به شکل ویژه ای گرامی داشته می‌شود و هر نقطه‌ای نیز از آداب و رسوم خاص خود را دارد.

مردمان بلوچ مردمانی دیندار مهربان و با انصاف هستند که در اکثر ایام و اعیاد مذهبی به ویژه در عید سعید فطر و عید قربان دارای رسم و رسومات خاص و ارزشمندی هستند که برای زنده نگه داشتن آن از گذشته تا کنون اهمیت و تلاش فراوان صورت گرفته است .

مردم مهربان بلوچ در روزهای منتهی به عید قربان زیبایی فضای خانه و زندگی خود را برای استفاده هر چه بهتر از این روزه عزیز فراهم و آماده می کند.

مردمان بلوچ از قربان به عنوان بزرگترین عید مسلمانان جهان یاد می کنند و در منطقه بلوچستان بسته به موقعیت جغرافیایی آن را  «مزنین عید»  یا عید بزرگ می خوانند  که این مهم نشان از اهمیت فراوان عید قربان در میان مردمان بلوچ دارد .

عید قربان اصلی ترین عید مردم بلوچستان است

عید قربان اصلی ترین عید مردم بلوچستان است . این عید که به آن مزنه عید یا همان عید بزرگ گفته می شود یکی از مهمترین روزهای مذهبی مردمان بلوچ در سایر نقاط بلوچ نشین می باشد که همواره با آیین های خاص و با شکوهی همراه است که در بلوچستان همواره حال و هوای دیگری دارد.

دید و بازدیدها در این ایام رنگ و بویی خاص و زیبا و دلنشین دارد به گونه‌ای که همزمان با فرارسیدن عید قربان هر سال  مردم بلوچ شاهد افزایش تعداد مراسمات صلح ، سازش ،  اخوت و دوستی در میان اقوام و طوایف مختلف و دارای اختلاف در منطقه هستند که به موجب آن بسیاری از کینه‌ها و دشمنی‌ها جای خود را به صلح و دوستی می دهد.

 دید و بازدید و دیدار با افراد فامیل از زیبایی های عید در بلوچستان است

یکی از رسم و رسومات خوب و خاص درجه یک مردمان بلوچ در ایام عید قربان دید و بازدید های خانوادگی و فامیلی است که به موجب آن و به نشانی رسم ادب و احترام کوچکتر ها برای ادای احترام ، دیدار و دید و بازدید به منزل بزرگترهای فامیل می روند .

این دید و بازدیدها در بلوچستان معمولاً از عصر روز عید به بعد شروع می‌شود و کوچک تر ها برای دیدن بزرگترهای فامیل  پیشقدم می‌شوند و به منزل آنها مراجعه می‌کنند تا ساعات و لحظات خوشی را برای دیگر به رقم بزنند.

این عید در بلوچستان تا سه روز ادامه دارد

عید سعید قربان هم مانند عید سعید فطر که از بزرگترین اعیاد مردم بلوچ در طول یکسال است، در اکثر نواحی مورد احترام و جایگاه ویژه و ارزشمندی است .

در بلوچستان برخلاف اکثر نواحی ایران روز عید تا ۳ روز ادامه دارد و به موجب آن کلیه  آدابی که در روز عید انجام می‌شود را در روزهای اول ودوم به بعد از عید نیز می‌توان به جا آورد .

 مردم به دید و بازدید ها در این سه روز ادامه می دهند و چنانچه فرصتی هم به دست بیاورند آن را برای جبران کاستی های که ممکن است به وجود آمده باشد استفاده می‌کنند .

پوشیدن لباس نو و سفید در این عید برای مردم بلوچ سنت است

از دیگر رسم و رسومات و سنت های پسندیده عید قربان در بلوچستان پوشیدن لباس سفید و نو برای مردان و همچنین پوشیدن لباس نو و تازه  سرشار از سوزن دوزی برای زنان بلوچ است.

در آستانه ایام عید و به خصوص عید قربان از روزهای قبل از آن خانواده ها و به خصوص مردان و زنان بلوچ برای این روز عزیز آماده می شوند و با خرید لباس نو و کفش نو که معمولاً با هدف زدودن کدورت ها با رنگ سفید مزین و انتخاب می شود ،به استقبال عید می روند .

محمدی یکی از ساکنان بد بلوچ روستای احمد آباد از توابع شهرستان ایرانشهر در این خصوص می گوید در روزهای قبل از عید قربان مراکز خرید و فروشگاه ها و بازارها در شهرهای استان مملو از جمعیت می شود و خیلی هم از روستاها به بازارهای شهر مراجعه می کنند و با خرید شیرینی میوه لباس نو که معمولاً به رنگ سفید است خود را برای استقبال از عید آماده می کند .

زهرا همسر آقای محمدی است که به ما اضافه می‌شود و در خصوص لباس بانوان بلوچ حرف‌های جالبی می‌زند ، زهرا می‌گوید به عنوان بلوچ از روزها و هفته‌های قبل از فرا رسیدن عید برای دوخت لباس های نو و خرید پارچه و زی آستین آن اقدام و خود را برای برپایی این روز و این عید فرخنده آماده می کنند میگوید در روز عید قربان مردم بنوش با پوشیدن لباس نو این روز را آغاز می‌کنند و همچون آیین استقبال از بهار اعضای خانواده پس از انجام استحمام و پوشیدن لباس نو دوش به دوش هم به سوی مساجد و دیدگاه ها حرکت می کنند تا فریضه نماز عید را به جا بیاورند.

دیدن هزاران هزار نمازگزار بلوچ با لباس های نو  و  رنگ سفید ،  نشان از اهمیت لباس نو در بین قوم بلوچ در ایام عید دارد مردمانی مهربان و خونگرم و مهمان نواز که دلهایشان مانند لباس‌هایشان سپید و پر از عشق و محبت است.

تقدیم قربانی در اکثر نقاط بلوچستان انجام می شود

کشتن قربانی در عید قربان  از واجبات و اعتقادات محکم قوم بلوچ در عید قربان است .مردان خانواده بلوچ از ماه‌ها قبل با برنامه‌ریزی و آمادگی کامل با فراهم کردن دام که معمولاً گاو یا گوسفند یا گوساله میباشد ،خود را برای کشتن قربانی آماده می‌کنند .

اکثر خانواده های ساکن در بلوچستان کشتن قربانی را یکی از مهم ترین اولویت های خود در طول سال می دانند و گاهی وقت ها ممکن است برای تهیه یک قربانی از ماه ها قبل برنامه ریزی کنند.

یکی دیگر از نکات مهم کشتن قربانی در عید قربان توسط مردمان مهربان بلوچ حس مشارکت با توجه به مسائل شرعی در بحث کشتن قربانی است که اکثر خانواده هایی که به هر عنوان توان مالی برای ادای فریضه قربانی را ندارند به صورت مشارکتی با روی هم گذاشتن  پول نسبت به خرید یک راس دام که  معمولاً گوساله است اقدام می‌کنند و پس از ذبح آن به طور مساوی بین افرادی که در این طرح به عنوان شریک حضور داشته اند تقسیم می‌شود تا هر کس به مقدار نیازی که دوست دارد نسبت به ادای فریضه خود اقدام کند.

کشتن قربانی در اکثر نقاط بلوچستان بسته به توان افراد و طوایف و خانواده ها دارد که معمولاً اکثر قربانی ها از بین گوسفند گوساله گاو و شتر انتخاب می شود .

کمک به محرومین و نیازمندان از زیبایی های عید قربان در بلوچستان است

محرومین و مستضعفین جزو از اقشار غیر قابل انکار هر جامعه هستند . یکی از زیباترین  مواردی که در ایام عید قربان در بلوچستان مردم به زیبایی آن را به جا می‌آورند و به آن اعتقاد و اعتماد را دارند و جزو باورهای قلبی و دینی آنها نیز محسوب می‌شود حمایت و کمک به محرومین و مستضعفان ای است که به هر عنوان امکان کشتن قربانی برای آنها فراهم نیست..

مردم بلوچ بعد از ادای فریضه قربانی خود در روز عید قربان ضمن تقسیم کردن گوشت قربانی در اندازه های مشخص نیست به پخش آن نیازمندان و محرومین اقدام جدی می کند.

عملی که  از نیکوترین خصلت‌های مردم بلوچ در ایام عید است که در جای بلوچستان به زیبایی و با رعایت همه مسائل اخلاقی انجام می‌شود.

در واقع می‌شود گفت که مردم بلوچ مردمانی با ایمان مهمان نواز و خونگرم هستند که در همه مراحل ثبت موقعیت های معنوی و اعتقادی یاریگر هم نوعان خود در سختی ها و در مشکلات هستند.

در عید قربان حضور بر مزار درگذشتگان و دیدار با خانواده های آنها فراموش نمی شود

حضور بر مزار درگذشتگان و سفرکردگان به دیار ابدی در روزهای قبل از عید و حتی در روز عید و سه روز بعد از آن یکی از پسندیده ترین آداب و رسوم مردم بلوچ در روز عید قربان است که به موجب آن کلیه افراد فامیل و خانواده برای قرائت فاتحه بر مزار فرد از دست رفته و سفر کرده حاضر می شوند و برای او فاتحه می خوانند و ضمن گرامی داشت یاد او با دیگر اعضای خانواده نیز در منزل فرد از دنیا رفته با آنها دیدار و  گفت گو می‌کنند و ضمن تسلیت و آرزوی صبر برای خانواده آن فرد به نوعی خود را در کنار آن خانواده قرار می‌دهند تا تسلای دل و خاطره افراد خانواده و بازماندگان  شوند .

در این ایام زنان خانواده و فامیل قبل از عید معمولاً با حضور بر سر مزار فرد از دست رفته و وفات شده و  ادای احترام می‌کنند و یاد او را گرامی می دارند و مردان خانواده و فامیل نیز در روز عید بعد از بازگشت از نماز عید و دیدگاه برای ادای احترام به فرد در گذشته بر سر مزار او در قبرستان حاضر می شوند و ضمن قرائت فاتحه نسبت به سایر افراد در گذشته و مردگان در آن آرامستان ادای احترام و قرائت فاتحه می کند.

این رسم تقریباً در اکثر مناطق بلوچستان به یک رسم مورد احترام و قابل قبول شناخته می شود که در آن گوشه ای از  غم و درد  افراد و خانواده و بازماندگان فرد از دنیا رفته  کم و  جبران می شود

کنار گذاشتن کدورت ها و طلب حلالیت در این روز به زیبایی انجام میشود

حلالیت آیینی  که از سنت های دیرینه مردم بلوچ در روز عید قربان و عید فطر است که به موجب آن مردم پس از نماز عید در عیدگاه با در آغوش گرفتن یکدیگر کدورت‌ها و نامهربانی ها و دلخوری هایی که نسبت به یکدیگر داشته‌اند را از یاد می‌برند و با در آغوش گرفتن هم به یکدیگر مهربانی و محبت را هدیه می‌کنند .

 حلالیت در اکثر مناطق بلوچستان که به آن حکم عزت دادن گفته می شود یکی از پسندیده ترین رسوم در اعیاد است و در بین زنان و مردان بلوچ اهمیت فراوانی دارد .

گاهی  اوقات  در ایام عید در محل نماز، موضوع حلالیت جلوه های زیبایی از خود به نمایش می‌گذارد که به موجب آن افرادی که گاهی اوقات برای بار اول با یکدیگر برخورد می‌کنند  ، زمان در آغوش گرفتن دیگر همنوعان خود برای آنها آرزوی سلامتی و قلبی پر از مهر و مهربانی می کنند .

این عمل در میان قوم بلوچ نمایانگر ای دل پاکی و دل صافی است که از گذشته تاکنون و از بزرگان و پدران و ایران به کوچکترها به ارث رسیده است و در تمام مناطق بلوچستان از آن به نیکی یاد می شود

حضور و دیدار در منزل بزرگان فامیل در این روز محترم است

 در دید و بازدیدهای عید از آنجایی که جذاب ترین و زیباترین اصول روز عید قربان در بلوچستان است کوچکترها به خانه بزرگترها می روندو  با دور هم جمع شدن و صرف غذا نوشیدنی و آجیل ضمن گرامی داشتن گذشته های خوب  با یکدیگر دیداری تازه می‌کنند ،  و در برخی از نواحی و بلوچستان رسم است کوچکترها علاوه بر حضور در منزل بزرگترها و بزرگان فامیل با بوسیدن دست و روی بزرگ و ریش سفید طایفه و فامیل خود نسبت به وی ادای احترام ویژه ای را ابراز می دارند.

بزرگان فامیل هم در ایام عید با علم به آگاهی از این مسئله که قطعاً افراد فامیل و کوچک ترها برای دید و بازدید به منزل آنها می‌آیند کلیه بساط و شرایط میزبانی را از قبل را فراهم کرده و به بهترین شکل ممکن مسئله میزبانی از افراد و خانواده و فامیل را برعهده می‌گیرد.

این عمل زیبا نشان دهنده احترام و جایگاه خوب و مناسب  بزرگان و ریش سفیدان و افراد متشخص فامیل است که معمولاً در تک‌تک خانواده‌هایی بلوچ از آنجایی که ادب و احترام یکی از بارزترین خصوصیات قوم بلوچ است مورد احترام و پسندیده می باشد و در جای جای بلوچستان به این مسئله احترام خاصی قائل هستند.

تب داغ خرید در ایام منتهی به عید در بین مردم بلوچستان بالا است

کمتر جایی در ایام عید وجود دارد که مردم جنب و جوشی برای خرید و نو کردن لباس و کفش و آراسته کردن خود نداشته باشند.

مردان بلوچ در ایام عید و قبل و بعد از آن با خرید کلیه مایحتاج زندگی خود و ساعات شادی و دور هم نشینی و مهربانی را فراهم می کنند  ، مردان و زنان بلوچ در این ایام شاد و شیرین با پوشیدن لباس نو و کفش نو و آراستن خود  این زیبایی را برای خود و خانواده خود به ارمغان می‌آورند .

 در این ایام  و از روزهای قبل از عید مردم به بازار می روند و با  خریدن آجیل ،شربت و شیرینی و خیلی از مایحتاج ، شامل غذاهای خوب با میوه که اکثراً مختص عید است را برای یکدیگر و خانواده فراهم می کنند تا در روز عید دغدغه کمبود چیزی را نداشته باشد .

گل های سرخ حنا نقش دستان کودکان و  زنان بلوچ در ایام عید است

یکی از زیبا ترین رسومی که در میان آداب و رسوم مردم بلوچ از گذشته تا کنون بر جای مانده است آیین حنابندان شب قبل از عید است که به موجب آن زنان و دختران بلوچ و به خصوص کودکان از یکی دو روز قبل از فرا رسیدن عید با تهیه  مواد مورد نیاز خود نسبت به  حنای دست و پای خود با حنایی که اتفاقاً معنای ناب بلوچستان است اقدام می کنند.

نقش و نگارهای سوزن دوزی با طرح حنای دست

در این سنت پسندیده هنر دست دختران و زنان بلوچ با استفاده از حنا و ایجاد نقش و نگارهای بسیار زیبا و دلنشین و روی دست و پای زنان و دختران بلوچ فامیل به زیبایی قابل رویت است و نقاشی هایی که نشان از اصالت  هنر دست دختران بلوچ ست ، توسط دختران بلوچ بر روی دست و پا زنان فامیل نقش می بندد و این مسئله یکی از پرطرفدارترین و مورد احترام ترین رسم و رسومات عید قربان البته در میان زنان و دختران بلوچ در هر کجای بلوچستان است. نقش گل های سرخ حنا در  روز های عید در میان زنان بلوچ به اینجا ختم نمی‌شود و مادران بلوچ رحم با استفاده از رنگ حنا به بافتن موی سر خود به طریقه سنتی که از مادران و مادربزرگ آن خود به ارث برده اند اقدام می کنند ، این در حالی است که خیلی از زنان مسن بلوچ در اکثر نواحی اعتقاد دارند که گذاشتن حنا بر روی سر و موی زنان و دختران بلوچ علاوه بر خاصیت های زیبایی و دارویی فراوانی که دارد موجب خیر و برکت در  زندگی خانواده‌های بلوچ می شود.

یکی از نکات بسیار مهم و جذاب و زیبای این قسمت از گزارش ما این است که در حنابندان استفاده از هنر حنا در ایام عید تمامی طرح های مورد استفاده در این  که به دست و پای بانوان بلوچ نقش می‌بندد الهام گرفته از همان طرحی هنر سوزن دوزی و برگرفته از فکر و خیال دختران بلوچ در جای جای بلوچستان است که طی سال‌های گذشته سینه به سینه و نسل به نسل از مادران به دخترانشان رسیده است و این همان هنر سوزن‌دوزی مهتاب است که امروز علاوه بر جان بخشیدن به نقش و نگارهای روی پارچه ،  ظرافت زیبایی هنر دست سوزن دوزی زنان بلوچ را این بار در نقش حنا بر روی دست زنان و دختران بلوچ به معرض نمایش می گذارد.

وحدت و همدلی در این روز رنگ و بویی دیگری دارد

وحدت همدلی و اخوت در روز عید قربان در میان قوم بلوچ یکی از بارزترین و پسندیده ترین خصوصیات و اتفاقات مهم و ارزشمند این روز می باشد که به موجب آن علاوه بر رفع کدورت‌ها و دلخوری های احتمالی در بین فامیل موجب قوت قلب  و پیوند و استحکام برادری بین یک  قوم با  دیگر اقوام ساکن در آن منطقه می باشد و معمولاً در این ایام بزرگان فامیل و ریش سفیدان با تماس یا با دیدار حضوری ضمن تبریک عید به یکدیگر در خصوص حفظ وحدت و اخوت و برادری بین اقوام و قومیت ها در راستای حفظ امنیت و ایجاد و گسترش روحیه مهربانی در بین جامعه بلوچ تاکید می کند . در ایام عید وحدت و همدلی بین مردم بلوچ رنگ و بوی خاص و دلنشین دارد که به موجب آن کوچکترها با حضور در محضر بزرگترهای فامیل نسبت به سطح حرمت و احترام و زنده نگه داشتن خصوصیات و رسم و رسومات مردم بلوچ به یکدیگر تاکید و اهمیت آن برای دیگر افراد فامیل و خانواده تعریف می کند.

تباهگ غذای خاصی است که در هوای عید طرفداران زیادی دارد

مردم بلوچ و بلوچستان برای هر عید و مراسمی غذا و شیرینی منحصر به فرد خود را دارند و این یکی از عادات پسندیده مردم بلوچ در بسیاری از اعیاد و مناسبت های مختلف است و بر همین اساس در روز عید قربان نیز به طور معمول زنان و دختران بلوچ غذاهای خوشمزه و محلی بلوچستان از جمله ، نان پراته ،تنورچه داغی، تباهگ ،نمکی، شیرینی های محلی از جمله کلوچه و کیک خوشمزه بلوچی را می پزند و در پذیرایی از میهمانان و افرادی که به منزل می آیند از آن استفاده می کنند.

بلوچستان سرزمین مهربانی ها و عادات پسندیده است

براستی سرزمین پهناور بلوچستان سرزمین مهربانی ها و عادات پسندیده و دوستی هاست مردم بلوچ مردمانی مهربان و خونگرم اسید و فوق العاده مهمان نواز هستند که به موجب این خصوصیات و خصلت های پسندیده مورد احترام خاص و عام در اکثر مناطق و نواحی کشور و دیگر اقوام و قومیت های مختلف ایرانی هستند ، تقریباً در خانه تمام بلوچ‌ها در سرتاسر  بلوچستان مهمانخانه های بزرگ و مجهز وجود دارد که از آن فقط و فقط برای میزبانی از میهمانانی که به هر عنوان در خانه ی را بزنند فراهم می‌شود .

این مهم آنها می‌توانند افراد فامیل و خودمانی و آشنا باشد و می تواند غریبه و حتی گاهی وقت ها دشمنی باشد که تو به یک بلوچ پناه آورده است و این یکی از مسائلی است که باعث‌ محبوبیت بسیاری از مردم بلوچ در جای بلوچستان شده است

ضرورت حفظ  لبخند ها در سایه رعایت دستورالعمل های بهداشتی  مقابله با کرونا

روزهای فرخنده در مکتب هر ایرانی روزهای مهم و ارزشمند و قابل احترام است که اعیاد عید فطر و قربان در بلوچستان از ارزشمندترین اعیاد اسلامی هستند که مورد احترام و میمون و مبارک تمام مردم بلوچ در سراسر بلوچستان هستند.

آنچه که در این روزهای قشنگ و خاطره ها و در اذهان مردم بلوچ می‌ماند لبخندها دید و بازدید ها خوشی ها و خنده هایی است که به واسطه دیدار و دورهمی های خانوادگی و فامیلی برای تک تک ما به وجود می آید و در ذهن ها و اندیشه ها ماندگار می شود .

در حالیکه عید امسال در سراسر دنیا و برای مسلمانان می تواند عید فرخنده و ارزشمند و زیبا و خاطره انگیز باشد،  ظهور پدیده شوم جهانی ویروس کرونا باعث ایجاد بسیاری از محدودیت ها و مسائل و مشکلات و نگرانی ها برای خانواده ها و فامیل شده است .آنچه که باعث قطعی این مسئله و کاهش نگرانی های مردم و جامعه به خصوص در بلوچستان و دیگر مناطق کشور عزیزمان ایران می شود رعیت موارد و پروتکل ها و دستورالعمل های بهداشتی است که به موجب آن می‌توانیم ضامن سلامت خود و خانواده و اطرافیان باشیم .

سلامتی نعمتی ارزشمند است که به واسطه حفظ فاصله های اجتماعی و توجه به مسائل بهداشتی در جامعه می توان آن را برای خود و دیگران و خانواده و فامیل به ارمغان آورد .

 این یک واقعیت محض است که در حال حاضر جهان با این پدیده شوم دست و پنجه نرم می‌کند و ضرورت حفظ لبخندها در سایه رعایت دستورالعمل های بهداشتی در اعیاد و روزهای خاص و در دید و بازدید ها یک واجب شرعی و مهم است.

 *نویسنده محمد یاسین جلالزهی