قلعه ناصریه نگین تاریخی ایرانشهر

به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی میار جل؛ قلعه ناصریه در مرکز شهر ایرانشهر قرار دارد و این قلعه در دوره قاجار و پادشاهی ناصرالدین شاه ساخته شده است. در سال 1258 هجری شمسی  دولت مرکزی قاجار جهت سرکوب خوانین محلی اقدام نمود که در این راستا شخصی  بنام ناصرالدوله فرمانفرما حاکم بلوچستان و کرمان با لشکر کشی به بنپور (بمپور ) طی مدت دوماه و اندی جنگیدن موفق به شکست خوانین محلی و فتح قلعه بمپور مرکز بلوچستان شد.

وی پس از پیروزی به محضر ناصرالدین شاه جهت ارایه گزارشات جنگ عزیمت میکند که با توجه به موقعیت پهره و مرکزیت بلوچستان احداث قلعه جهت حکمرانی در پهره را پیشنهاد میدهد که  در سال 1264 هجری شمسی با ساخت قلعه توسط شخصی بنام حسین معمار باشی طی مدت هفت سال ساخت قلعه به اتمام میرسد به همین منظور قلعه به نام قلعه ناصریه نامگذاری شد

بنایی عظیم با مساحتی 36 هزار متر مربع در دو ساختار نظامی و مسکونی

قلعه ناصریه ایرانشهر با بنایی 36 هزار متری دارای ابهت و عظمتی خاص است که چشم هر بیننده را به خود جلب می کند ساختار نظامی آن  شامل :سرباز خانه شماره یک – اسطبل – راهروی منتهی به برج ها وسط شرقی و غربی (محل استقرار توپ خانه) – سرباز خانه شماره دو و 9 عدد برجک دور تا دور قلعه بهمراه دوبرجک دوقلو در محل درب ورودی و مجهز به دو ارابه توپ جهت محافظت می باشد.

 در قسمت مسکونی این بنای تاریخی که دارای اهمیت فراوان نیز می باشد چشم اندازهای خوبی وجود  دارد که شامل ساختار مسکونی آن بخش های شاه نشین- خانه های مسکونی -مسجد –خزینه ( حمام های قدیمی) – دو باغ و غلام خانه در کنار سربازخانه  می باشد که اعتبار خاصی به این بنا داده است .

ویژگی ها و اهمیت ساخت قلعه ناصریه

این بنای عظیم شاهراه مرکز جغرافیایی بلوچستان به شرق ،غرب، شمال وجنوب بلوچستان است ، فضایی  همراه با آب و هوای خوش و وجود جاذبه ها و مواهب طبیعی که نشان از قدمت آن دارد ، برخلاف قلعه بمپور که در سطح دشت ایجاد شده است قلعه ناصریه ایرانشهر دور تا دور آن  به فاصله سه تا پنج کیلومتری دارای موانع های همچون رودخانه و تپه بوده و تسخیر آن سخت میباشد.-از برجسته ترین ویژگی های قلعه میتوان به برج باروی شش متری با پنج متر قطر اشاره کرد که علاوه بر استحکام ،تسلط بر منطقه به راحتی انجام پذیر بوده است و نقطه امنی برای ساکنین آن بوده است .

ویرانی قلعه باستانی ناصریه ایرانشهر

قلعه ناصریه با قدمت بیش از 140 سال  اتفاقاتی که پیرامون قلعه در بحث های مردم شناسی ، سیاسی ، اجتماعی و نظامی اتفاق افتاده بر اهمیت ایرانشهر افزوده است اما متاسفانه از سال 1361 به بهانه ایجاد بازار روز و ساخت میدان اعدام طبق تحقیقات محلی ، درون قلعه با خاک یکسان و به ویرانه ای تبدیل شده است.

چالش های قلعه ناصریه / قلعه تاریخی با درب آهنی

متاسفانه با وجود اینکه انتظار بر این بوده که  شاهد معماری خاص سنتی در پیرامون قلعه ، رعایت حریم بصری ، نور پردازی جهت حفظ و شناساندن بنا از نظر قدمت باشیم نه تنها شاهد این موارد نبوده و نیستیم  بلکه با مواردی غیر کارشناسانه همچون نصب درب آهنی در ورودی قلعه  ، فضای سبز غیر اصولی جلوی قلعه ، دست فروشان اطراف قلعه  ، عدم همکاری شهرداری در خصوص زیباسازی ، تخلیه نکردن خیابان کلات و عدم توجه به فصول مشترک کاری با اداره میراث فرهنگی و حجم بالای کار ، فقدان نیرو و اعتبارات قطره چکانی، محل  قلعه را بد جلوه نموده  است که میتوان گفت هم اکنون با وجود بیش از سی تا چهل درصد مرمت کاری  و ضعف زیرساخت ها هیچ استفاده ای از این محل نمیشود.

وضعیت کنونی قلعه ناصریه

حمام قدیمی و سرباز خانه شماره یک با ۲۷ اتاق مورد مرمت واقع شده و باقی فضاها با توجه  به داده های باستان شناسان در حد پی یابی انجام و قابلیت بازسازی و احیای مجدد را ندارد و با توجه به بازدید مدیرعامل وقت صندوق احیای بناهای تاریخی میراث فرهنگی کشور به دلیل عمق تخریب بالا و سالم نماندن بخشی که قابل واگذاری به بخش خصوصی میباشد امکان واگذاری این قلعه تاریخی تا کنون  وجود نداشته است.

مرمت این بنای تاریخی از  زبان مسئولین

عبدالحمید خدایاری ریاست اداره میراث فرهنگی ایرانشهر  در خصوص اقدامات صورت گرفته برای قلعه ناصریه اظهار داشت : با اعتبارات موجود تا کنون سی تا چهل درصد از کل مجموعه قلعه مورد مرمت قرار گرفته و در صورت اختصاص اعتبار لازم کمتر از دو سال شاهد مرمت صددرصدی  محل های قابل مرمت خواهیم شد و در جهت شناساندن و معرفی قلعه و جذب گردشگر در طی دوسال اخیر ،اجرا و پخش  برنامه از شبکه های محلی هامون و افق ، همکاری با مستندسازان حرفه ای و شبکه های سیما جهت معرفی ظرفیت ها ، انتشار نقشه ، کتابچه راهنمای گردشگری ، کتاب گردشگری کودک ، بروشورهای معرفی مکانها و شهرستان ، سی دی گردشگری مجازی ، استفاده از فضای مجازی از برنامه های اداره میراث شهرستان بوده است.

گزارش از فرهاد پرنیان خوی