گدام یا سیاه چادر نماد سنت دیرینه عشایر بلوچستان

 به گزارش پایگاه اطلاع رسانی میار جل؛  بلوچستان سرزمین شگفتی هاست ،سرزمینی با داشتن جاذبه‌های تاریخی‌، گردشگری و سنتی فراوان که با توجه به پراکندگی جغرافیایی که دارد دارای جمعیت عشایری پراکنده نیز می‌باشد . کدام  یا سیاه چادر مسکن منزلت عشایر بلوچ در جای‌ جای بلوچستان است که از گذشته تاکنون مورد احترام قوم بلوچ در  بلوچستان بوده و بر همین مبنا در این گزارش به معرفی گدام مسکن زیبا و جذاب عشایر در بلوچستان می پردازیم.

گدام یا سیاه چادر نماد سنت دیرینه مردم بلوچ در بلوچستان

از گذشته خیلی دور تا به حال داستان های زیادی در مورد سیاه چادر ها یا همان مردم عشایر نشین شنیده‌ام .و همین موضوع من رو بر آن داشت که در خصوص این  مهم ، گزارشی رو  آماده کنم. در بلوچستان و بخصوص در میان عشایر بلوچ ، گدام یا سیاه چادر از ارزش و جایگاه و حرمت بالایی برخوردار است ،گدام یا همان سیاه چادر بهترین پوشش برای اقامت و زندگی کردن آنهاست و با توجه به حمل و نقل و یا سیار بودن ، از دیرباز مورد توجه مردم عشایر نشین بوده و است.

مراحل ساخت گدام در مناطق مختلف بلوچستان با قدم نهادن به فصول گرم، شور و شوق دیگری در بین مردان غیور بلوچ بر می انگیزد. از طلوع آفتاب تا پاسی از روز مشغول چیدن موی بزها میشوند و بعد از ساعتی دست از کار می کشند و دور هم به بهانه صبحانه خوردن جمع می‌شوند و در حالی که لقمه ای از نان و کره محلی می‌گیرند به بازگو کردن خاطراتشان می پردازندو صدای خنده و شوخیهایشان تمام فضا را در برمی گیرد.  یکی از خاصیت های خوب زندگی در گدام این است که  با دیدن فضا و نوع زندگی در گدام حس همدلی خاصی به آدم دست میدهد و این چند روز به همین منوال میگذرد. بعد از اتمام کارشان موهای چیده شده را در جایی خاص جمع آوری می کنند.

  گدام مکانی مناسب برای اسکان در چهارفصل در بلوچستان است

مسکن گدام یا همان سیاه چادر در جای بلوچستان با ظرافت و بر اساس نوع آب و هوا در آن مناطق ساخته می شود ، بیشتر افرادی که در ساخت گدام تخصص و یا تجربه دارند در زمان ساخت این مسکن به وسایل مهمی از جمله زیبایی ظرافت و عمر و دوام آن در طول چهار فصل توجه دارند و با توجه به آب و هوای گرم و سوزان بلوچستان در تابستان و همچنین سوز و سرمای شدید و طاقت فرسا در ایام سرد سال توجه به سازگاری گدام به سرما و گرما در طول فصول مختلف سال یکی از مهمترین دغدغه های سازندگان گدام در بلوچستان است که به زیبایی از از عهده آن بر آمدند و امروزه گدام های که در اکثر مناطق بلوچستان مورد استفاده از عشایر و مردمان بلوچ می باشد دارای استحکام و زیبایی و قدرت فراوان در مقابله با سرما و گرما در طول فصول مختلف سال هستند.

ساخت گدام حاصل ظرافت و سلیقه زنان و همت و قدرت مردان بلوچ است

از ویژگی های خوب به زندگی های عشایری در بلوچستان اخوت و دوستی عمیقی است که در بین اعضای خانواده  در  بلوچستان دیده می‌شود و همین اخوت و دوستی عمیق باعث ایجاد روحیه مشارکت و همفکری در امور منزل و زندگی را دارد.

در زندگی عشایر نشین زنان و مردان بلوچ زنان هم مانند مردان در ساختن و خلق گدام نقش خیره کننده دارند ،  آنها موهای چیده شده بزها را شستشو می دهند و بعد توسط ابزاری موها را به هم تابیده و تبدیل به نخ می کنند و  در انتها نخ ها را به کمک وسایلی ساده بصورت نوارهایی می بافند.   به نظر می رسد نیاز به ظرافت و دقت کار زنان در ساخت و دوخت گدام یکی از نیاز های ضروری باشد . زنان بلوچ بعد از اتمام کار ، نوارهای آماده شده را در کنار هم می دوزند تا شبیه پرده های طویلی شود که در نهایت آنرا توسط قطعات چوبی یا همان تیرک ها و میخ بر روی سطح زمین پهن می کنند.

چنانچه از فاصله نزدیک گدام یا سیاه چادر را رویت کنیم متوجه زیبایی و ظرافتی بی نظیر  در ساخت گدام خواهیم بود که نشان از استفاده از تجربه زنان و دختران بلوچ در ساخت این مسکن سنتی در بلوچستان است.

گل خاتون بانوی ۶۰ ساله بلوچی است که بنا به گفته بعضی از آشنایان تجربه خاصی در بافتن و ساخت گدام یا همان سیاه چادر بلوچی را در زندگی خود به دست آورده است و تقریباً هنر دست او در جای مناطق عشایر نشین بلوچستان رفته است و این یعنی زنان بلوچ هم از گذشته تا کنون توانستند پا به پای مردان در ساخت گدام و یا سیاه چادر بلوچی نقش اساسی داشته باشند.

سیاه چادر نام دیگر گدام در دیگر نواحی بلوچستان است

مسکنی ساده با رنگی سیاه که گویای سختیها و گذران دورانی سخت از گذشته تا به امروز بوده است که به نوعی هویت ملی این مردم را رقم می زند و از جایگاه ویژه ای در بین آدمهای این خطه برخودار است ، تقریباً در اکثر مناطق بلوچ نشین و در موقعیت‌های جغرافیایی بلوچستان سیاه چادر مکانی امن و دارای عزت و احترام فراوان برای مردم بلوچ است که در ایامی که شاهد حضور مسافران و میهمانان از دیگر مناطق کشور هستیم می بینیم که این فضای دنج و درجه یک مورد احترام و استفاده بسیاری از میهمانان و مسافران غیر بومی در بلوچستان می شود.

استحکام و مقاومت در  برابر بلایای طبیعی از بارزترین ویژگی‌های گدام است

سیاه چادر یا کتاب با توجه به مدل ساخت و نوع سلیقه و ذوق که در ساخت آن به کار رفته است دارای مقاومت ای بسیار بالا و محکم است و در کنار برخی از خصوصیات جذاب و جالب کدام دارد مقاومت و استحکام آن رامیتوان بارزترین ویژگی سیاه چادر بلوچی عنوان کرد.

 به هنگام باریدن باران افرادی که داخل گدام هستند و همچنین وسایلی که در آنجا قرار دارد خیس نمیشوند و آب باران به داخل گدام نفوذ نمی‌کند و هنگام باد و طوفان این استحکام  مانع از ورود ذرات گرد و غبار به داخل می شود.

فضای گدام مکانی امن قابل حمل و جابجایی برای عشایر بلوچ

یکی دیگر از خصوصیات بارز گدام انتقال راحت آن است. عشایر بلوچ در زمستان و تابستان  برای برآورده کردن نیاز دام به علوفه و آب و همچین  آسایش و راحتی افراد خانواده میتوانند  به مکانهای مختلف رفته   و دام هایشان که به  نوعی منبع درآمد مهمی حساب میشوند را از خطر گرسنگی و تشنگی در امان دارند و در واقع قابل حمل بودن و جابجا شدن آسان گدام در اکثر مناطق بلوچستان یکی از ویژگی های خوب این مسکن است که باعث شده است در اکثر مناطق عشایر نشین امکان استفاده از آن افزایش یابد.

گدام از گذشته تاکنون سکونتگاه عشایر ساکنان صحرا نشین  و دلیر بلوچ است

 افرادی که داخل گدام هستند به نوعی خودکفا هستند که با تابیدن اولین اشعه های خورشید به جنگی با سختیها و مشکلات بر می خیزند.گدام مردمانی با دلی بزرگ را داخل خود جای داده است که موجب از صداقت ، یکرنگی ، هم دردی و هم نوعی به وفور به چشم می آید. مردمانی که در عین سادگی با دلهای بزرگشان برای آبادانی کشورشان جنگیده اند و در همه عرصه های تاریخ ردی از خود بر جای گذاشته اند.

استفاده و ساخت گدام در سایر نقاط بلوچ نشین مرسوم است

 بیشتر مواقع در مناطق شمالی و مرکزی بلوچستان شاهد برپایی گدام بوده ایم . نا گفته نماند که هرسال با نزدیک شدن به نوروز شاهد جنبشی شیرین در بین مردمی بوده ایم که با نمایش گذاشتن هنری از گذشتگانشان در ابتدای ورود به شهرها به استقبال مهمانان نوروزی میروند و موجبات تحسین و شگفتی را بر می انگیزند و مهمانان با تماشای این هنر خلاق طعم زیبای سادگی و صمیمیت را با  نشستن در گدام را با تمام وجود حس کنید و از تماشای چشم انداز طبیعت احساسی خاص را تجربه میکنند. هم صحبتی با افرادی که در گدام زندگی می کنند و دیدن هنرهای دیگر این مردمان ما را از فراموش شدن دور میکند. هنگامی که با کمترین امکانات اما با روی گشاده از مهمانان خود پذیرایی می کنند یاد و خاطره ای را در ذهنشان شبیه جوانه ای تازه از خاک بیرون شده میکارند تا همیشه در ذهن آنها زنده باشند.

گزارش از معصومه اخوت