اهل سنت بلوچ، رمضان را چگونه می گذرانند
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی میارجل؛ مردم بلوچستان در ماه مبارک رمضان، آداب و رسومی دارند که در اغلب موارد، این آداب و رسوم مانند سایر مناطق کشور برپا میشود اما برخی از این آداب خاص همین منطقه است؛ مردمان متدین بلوچستان در روزهای آخر ماه شعبان با برپایی آیینهای خاصی به پیشواز ماه پر خیر و برکت رمضان میروند. در این گزارش با آداب و سنن مردم بلوچستان در رمضان بیشتر آشنا میشنویم که خواندن آن برای همراهان همیشگی میارجل خالی از لطف نیست.
برنامه هایی پیش از آغاز رمضان در بلوچستان وجود دارد:
قبل از فرا رسیدن ماه خدا، مردم بلوچستان برنامه هایی برای به پیشواز رفتن رمضان دارند که آن برنامه ها عبارتند از: تعمیر و غبارروبی مساجد:همه مردم با کمک و همراهی همدیگر مساجد محل زندگی خود را تعمیر و تمیز میکنند،هر کس فرشی برای شستشو به منزل خود میبرد و بعد از شستن و تمیز کردن آن را به مسجد باز میگرداند. معطر کردن مساجد اهل سنت با "سوچکی و اوددار":بعد از نظافت مساجد توسط مردان بلوچ، زنان بلوچ به روشن کردن مشک و دود دادن مواد خوشبویی به نام "سوچکی و اوددار" که بیشتر از کشورهای حاشیه خلیج فارس یا پاکستان تهیه میشود، اقدام میکنند؛ سوچکی تکههای نازکی از یک درخت بسیار خوشبو است که معمولاً با مواد معطر دیگر آغشته شده و در ظروفی با طرحهای محلی شیک در فروشگاهها عرضه میشود. اهدای فرش به مسجد:کسانی که توان مالی بیشتری دارند به مسجد فرش نو اهدا میکنند. یا همگی با هم مبلغی را جمع میکنند و برای مسجد فرش نو خریداری میکنند. کمک به نیازمندان: همه به صورت دسته جمعی جهت تهیه اقلام خوراکی برای سفرههای افطار و سحر و خیرات دادن به نیازمندان دست به کار میشوند. این موارد از جمله برنامههای پیش از آغاز ماه مبارک رمضان در بلوچستان است.
نماز 20 رکعتی "تراویح" توسط برادران اهل سنت اقامه میشود:
نماز تراویح بعد از ادای فریضه نماز عشاء به صورت نمازهای 2 رکعتی و در 20 رکعت خوانده میشود و در طول شبهای ماه مبارک رمضان، حافظان کلام وحی در این نماز به تلاوت قرآن کریم میپردازند. اقامه نماز تراویح از 45 دقیقه تا یک ساعت و نیم به طول میانجامد و در دهه آخر ماه مبارک رمضان، جشنهای ویژه ختم کتاب آسمانی قرآن کریم در مساجد گرفته میشود. در گذشته معمولاً زنان نماز تراویح را در منزل میخواندند اما امروزه درهای بیشتر مساجد شهرهای بزرگ به روی زنان نمازگذار باز است. زنان بلوچ در شبهای قدر به صورت گروهی در خانهها و مردان در مساجد به عبادت و تلاوت قرآن میپردازند؛ مردان خانواده سعی میکنند فرزندانشان را همراه خود به مساجد ببرند تا از سخنان مولوی که پیرامون فضیلت این ماه مبارک و احیاء و زندهداری شبهای لیله القدر است، بهره گیرند. همزمان با شبهای قدر در دهه آخر ماه رمضان شخصی که معمولاً روحانی است به نمایندگی از همه مردم هر محله، در چادری که در گوشهای از مسجد نصب شده مراسم اعتکاف را برگزار میکند و به صورت شبانهروزی به تلاوت قرآن و اقامه نماز و دعا و نیایش میپردازد و در نهایت شب قبل از عید از مسجد بیرون می آید. یک شب مانده به پایان ماه و اعتکاف، اهالی محل و نمازگذاران مبلغی پول را به عنوان هدیه به فرد معتکف تقدیم میکنند.
غذاهایی که در ماه رمضان در بلوچستان تهیه میشود:
تباهگ" یکی از اصلیترین غذاهای ماه مبارک رمضان است که در وقت سحر صرف میشود؛ این غذا مخلوطی از برنج و گوشت خشک شده است که بسیار خوشمزه و لذیذ بوده و طرفداران زیادی در میان قوم بلوچ و حتی غیر بلوچهای منطقه دارد. آمادهسازی تباهگ یک هفته تا 10 روز طول میکشد و به همین دلیل کار تهیه این خوراک مخصوص ماه مبارک رمضان از نیمه دوم شعبان آغاز میشود. نحوه تهیه تباهگ بدین ترتیب است که ابتدا قصابان ماهر گوشت را به صورت لایههای نازک و ورقههای ظریف پهن میبرند و سپس پودر انار ترش، آب لیمو و نمک را به صورت خمیر در آورده و روی لایههای گوشت میمالند و بعد از آن ورقههای گوشت را در فضایی باز بر روی بند و یا طنابی در مجاورت تابش آفتاب آویزان میکنند. برای جلوگیری از نفوذ گرد و غبار گوشتهای آویز شده را با تور یا پارچههای مخصوص میپوشانند به شکلی که هوا و نور کافی به گوشت برسد و بعد از خشک شدن گوشت، آنها را جمعآوری کرده و در کیسههای پارچهای قرار میدهند تا در طول ماه مبارک رمضان آن را با برنج طبخ و مصرف کنند. این خوراک خوشمزه از قرنها پیش میان مردم بلوچستان رواج داشته و با توجه به نبود برق در آن زمان تباهگ بهترین و آسان ترین روش برای مصرف طولانی مدت گوشت به شمار می رفته است.
"چانگال" و "تیموش" از خوراکیهای لذیذ رمضانی هستند:
"چانگال" شیرینی مرسوم بلوچستان در ماه رمضان است که معمولاً بر سر سفره افطار گذاشته میشود و مواد اولیه آن را خرما، خمیر نیمه پخته، روغن محلی حیوانی و افزودنیهای معطر تشکیل میدهد. نان "تیموش" در بلوچستان تهیه و پخت میشود که تنها به ماه رمضان اختصاص ندارد اما به علت سبکی و و هضم سریع آن در این ماه طرفداران زیادی دارد، این نوع نان حتی از کاغذ نیز نازک تر است و پخت آن مهارت خاصی را می طلبد. امروزه نان تیموش را با ظروف کاملاً پهن و مخصوصی به نام "تین" یا "تیگن" تهیه میکنند، در حالی که در گذشته پخت آن با استفاده از سنگ های بسیار نازک بزرگ و پهن که در کوههای لایهای منطقه بنام "تلار" یافت میشد انجام میگرفت؛ مواد اولیه این نان آرد، نمک، آب و مقدار بسیار اندکی روغن است. از دیگر خوراکهای محلی که میتوان آن را بر سر سفرههای افطار مردم بلوچ یافت "حلوا شکری، حلوا شیرگی، خرما بریز، خرما شیرگی، کتوک، هارگ، انواع لبنیات محلی، نان روغنی، مربای خرما و انواع ترشیهای مختلف مثل ترشی لیمو و ترشی انبه است.
سوزندوزی لباس روز عید فطر توسط زنان بلوچ:
با توجه به زمان بر بودن دوخت البسه سوزندوزی شده بانوان بلوچ که در برخی از اوقات حتی تا شش ماه نیز به طول میانجامد، زنان در ماه رمضان به محض فراغت از کار منزل تا عصر به دوخت و دوز و "سوزندوزی" لباسهای مخصوص عید فطر خود و فرزندانشان مشغول میشوند. در شب پایانی ماه مبارک رمضان زنان بلوچ با تهیه و آماده کردن حنا که معمولاً حنای محلی آن منطقه است، خود را برای مراسم "حنا بندان" آماده میکنند. در این مراسم که شب قبل از عید فطر برگزار میشود، زنان و دختران با حنا نقشهای مختلف و زیبایی را روی دستهای خود میکشند و کار بستن حنا بر دست زنان توسط فردی که در این زمینه مهارت دارد انجام میشود.در نهایت ماه مبارک رمضان پایان مییابد و مردم خود را برای روز عید سعید فطر آماده میکنند؛ مردان در این روز با پوشیدن لباس نو به نزدیکترین "عیدگاهها" محل سکونت که محلی برای اقامه نماز عید است، میروند. حضور چشمگیر کودکان به همراه پدران و نزدیکان خود در عیدگاهها از نکات جالب توجه این مراسم معنوی است اما زنان نمیتوانند در نماز عید حضور داشته باشند. با پایان نماز عید و خواندن دعا، نمازگزاران به ویژه اقوام و خویشاوندان به صورت دسته جمعی همدیگر را در آغوش گرفته و طلب بخشش و حلالیت میکنند؛ مردم بلوچستان معتقدند، اگر کسی در طول سال مرتکب خطایی شده با طلبیدن حلالیت از دیگران در روز عید فطر خداوند تمام گناهان او را میبخشد.
خبرنگار: شیدا حسن زهی
نظرات کاربران